Με μια πρώτη ματιά, τα συστήματα υπολογιστών μπορεί να δίνουν την εντύπωση ότι αποτελούν την λιγότερο κατάλληλη περιοχή για την εφαρμογή των ιδεών του Heidegger. Σε ένα παλιότερο άρθρο πάνω στην φαινομενολογία και στην τεχνητή νοημοσύνη [9], ο Dreyfus μιλά για την σχέση του υπολογισμού με την μεταφυσική όπως την είδε ο Heidegger:

Ωστόσο, με το να ξεκινάμε με το συγκεκριμένο άρθρο καθώς και με τα υπόλοιπα κείμενα του Dreyfus, προβάλουμε τη σταθερή διαμάχη μεταξύ της παράδοσης του υπολογισμού και της παράδοσης της φαινομενολογίας. Παρόλο που η συζήτηση ήταν στην ουσία κριτική για το τι δέν μπορούν να κάνουν οι υπολογιστές(βλ.[6]), πολλές συζητήσεις έγιναν με σκοπό να παρουσιασθούν θετικές κατευθύνσεις για τον σχεδιασμό, με τους ερευνητές υπολογιστών να ψάχνουν απεγνωσμένα για τις επιρροές του Heidegger μέσα στη δουλειά τους.

Στην πραγματικότητα ο Heidegger αντιμετώπισε τον άνθρωπο ως μια οντότητα σε ένα πλαίσιο-κόσμο που δεν έχει μεν δημιουργηθεί από αυτή, αλλά αλληλεπιδρά, επηρεάζει και καθορίζει τις μελλοντικές εξελίξεις σε αυτό δε. Γι’ αυτό άλλωστε απέρριπτε τις αιτιάσεις που τον καθιστούσαν εκφραστή του υπαρξισμού. Ο Heidegger προσπάθησε να εμηνεύσει μέσω της Μεταφυσικής (όχι με την έννοια της άκριτης αναγωγής των πάντων σε αφηρημένες και δυσνόητες δυνάμεις, αλλά με αυτήν της μελέτης των πρώτων αρχών και αιτιών των όντων) την Ύπαρξη μέσα στο περιβάλλον όχι σε ένα στιγμιότυπο, αλλά μέσα στο χρονικό συνεχές, ώστε να την κατανοήσει βαθύτερα και σφαιρικότερα. Δεν κατηγορεί την τεχνολογία (πώς θα μπορούσε άλλωστε;), αλλά τη θεώρησή της ως αυτοσκοπό καθώς και την απομάκρυνση του σύγχρονου ανθρώπου από την υπαρξιακή αναζήτηση. Μετά από τις παραπάνω αποσαφηνίσεις θα προσπαθήσουμε να δούμε την επίδρασή της φιλοσοφίας του, σε διάφορες περιοχές της επιστήμης των υπολογιστών.

Η πρώτη περιοχή επιρροής είναι η τεχνητή νοημοσύνη (το παρακλάδι αυτό του υπολογισμού που προσπαθεί να αντιγράψει την ανθρώπινη διανοητική ικανότητα). Η προυπάρχουσα παράδοση πανω στην οποία κινήθηκε το έργο αυτό έχει εξεταστεί από φαινομενολογική σκοπιά σε αρκετά έργα [6, 8, 24]. Η βασική ώθηση είναι ότι η Τ.Ν. πηγάζει σχεδόν ολοκληρωτικά από τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τη γλώσσα, τη σκέψη και τη δράση που βασίζεται στην αναπαράσταση, στο φορμαλισμό και στους συμβολικούς χειρισμούς-ένα σύμπλεγμα μορφοποιήσεων που σχετίζονται μεταξύ τους και που επιδεικνύονται άριστα μέσω των σύγχρονων ψηφιακών προγραμμάτων υπολογιστών τα οποία είναι οργανωμένα με βάση λογιστική ανάλυση.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη επιχειρεί να αντιγράψει (ή για την ακρίβεια να εξομοιώσει) την νοητική συμπεριφορά των ανθρώπων. Η προσπάθεια επικεντρώνεται στην κατανόηση των μέσων, των τρόπων και των διαδικασιών μέσω των οποίων ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται το κόσμο, σκέπτεται και αποφασίζει. Λόγω της τρομακτικής πολυπλοκότητας, της ανθρώπινης νοητικής διαδικασίας , συχνά καταφεύγουμε σε παραδοχές και απλουστεύσεις. Στο σημείο αυτό όμως, ενέχει ο κίνδυνος να απομακρυνθούμε υπερβολικά από τις πραγματικές συνθήκες και να περιγράψουμε οντότητες που είναι τεχνολογικά εφικτές, οι οποίες όμως δεν αντιπροσωπεύουν στην ουσία τίποτα. Αποκτά επομένως ιδιαίτερη αξία η προσέγγιση της ύπαρξης από τον Heidegger, όχι εξαρτημένης από την τεχνολογία αλλά ως αιτίας και δημιουργού της.

Το πρώτο παράδειγμα είναι η δουλειά που έκανε ο Rodney Brooks και οι συνεργάτες του πάνω στον Αυτοματισμό [4, 15]. Οι στόχοι της εργασίας αυτής στηρίχθηκε στην παράδοση προηγούμενων μελετών πάνω στη Ρομποτική και εστιάζεται στο σχεδιασμό «έξυπνων» μηχανισμών.

1. Ανάλυση με βάση τη δραστηριότητα παρά με βάση τη λειτουργία.

Η θεμελιώδης ανάλυση του συστήματος νοημοσύνης δεν γίνεται σε ανεξάρτητες μονάδες επεξεργασίας πληροφοριών οι οποίες συνεργάζονται μεταξύ τους μέσω αναπαραστάσεων. Αντίθετα το σύστημα νοημοσύνης χωρίζεται σε ανεξάρτητες και παράλληλες μονάδες δραστηριότητας οι οποίες συνεργάζονται άμεσα με τον πραγματικό κόσμο μέσω αντίληψης και δράσης….([4], 1)

Για τον Brooks η δραστηριότητα είναι «ένα μοτίβο αλληλεπιδράσεων με τον κόσμο» το οποίο είναι ενσωματομένο σε ένα υποσύστημα μέσα στη συσκευή. Κάθε δραστηριότητα ή σύστημα διαμόρφωσης συμπεριφοράς συνδέει την αίσθηση με τη δράση. Παρόλο που η μετατροπή της δραστηριότητας αυτής σε «μονάδα» του συστήματος απέχει πολύ από την θεωρία του Heidegger, η μετατόπιση της έμφασης από την πληροφορία στην δραστηριότητα είναι κατα κάποιο τρόπο παράλληλη προς την μετατόπιση της έμφασης στην πνευματική δομή-τη δομή της σκοπιμότητας- στη δομή της δραστηριότητας. Διευρύνοντας λίγο την ορολογία του Heidegger, μπορούμε να ερμηνεύσουμε την αλλαγή αυτή ως τη μετατροπή του όρου «διαθεσιμότητα» στον ανάλογο όρο «αφομοίωση με τον κόσμο»(που δείχνει κατα πόσο είναι έτοιμο να τεθεί σε λειτουργία).

 

2. Ξεκινώντας από τον «πραγματικό κόσμο» όπως αυτός αντιπαρατίθεται στη θεωρία.

Ο Brooks ρίχνει μεγάλο βάρος στη δοκιμή καθε εξαρτήματος από τις Υπάρξεις του στον «πραγματικό κόσμο». Υποστηρίζει ότι «Σε κάθε βήμα πρέπει να κατασκευάζουμε ολοκληρωμένα συστήματα νοημοσύνης με αληθινά αισθητήρια και δυνατότητα δράσης τα οποία αφήνουμε ελεύθερα στον πραγματικό κόσμο», και έτσι εξηγήται και η έμφασή του στα κινούμενα ρομπότ που δεν έχουν καμία σχέση με άλλες εφαρμογές που είχαν προτιμηθεί σε προηγούμενες εργασίες πάνω στην Τ.Ν.

Σε ένα από τα κεφάλαια του που τιτλοφορείται «Η Αφαίρεση ως επικύνδυνο όπλο», υποστηρίζει πως προηγούμενα συστήματα Τ.Ν. πήγαν χαμένα εξαιτίας των μικροκόσμων που χρησιμοποιούσαν και που είχαν εξαιρεθεί από το υποτιθέμενο πεδίο εφαρμογής. Επαναλαμβάνει έτσι ξεκάθαρα τις απόψεις του Dreyfus για τους μικροκόσμους (βλέπε για παράδειγμα, τον πρόλογο της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου Τι δεν μπορούν να κάνουν οι υπολογιστές [6]).

Διευρύνοντας λίγο τα πράγματα μπορούμε θα λέγαμε πως αυτό αποτελεί άμεση εφαρμογή της θεωρίας του Heidegger, αλλά διαφαίνεται αμυδρά η κεντρικότητα του Κόσμου και η ανικανότητά του να μορφοποιείται.

 

3. Απόριψη της πρωταρχικότητας της αναπαράστασης.

Ο τίτλος ενός από τις διατριβές κλειδιά του Brooks είναι «Νοημοσύνη χωρίς Αναπαράσταση» [4], και μεγάλο μέρος των επιχειρημάτων του ακολουθεί τα επιχειρήματα της φαινομενολογικής κριτικής στην Τ.Ν.

Πρώτα, ας σημειώσουμε την εκτίμηση του Brooks για την επιρροή του Heidegger σε αυτή την προσέγγιση. Ο Brooks αντιπαραθέτει την προσέγγισή του με άλλες σχετικές εργασίες σε μια σειρά μικρών άρθρων με τίλους οπώς «Δεν είναι Συσχετισμός». Ένα εξέχον έχει τίτλο «Δεν είναι Γερμανική Φιλοσοφία»(16).

Επιπλέον, αντικατοπτρίζοντας την υποβόσκουσα περιφρόνηση για τη φιλοσοφία, αυτή η διακήρυξη δείχνει την βαθύτατα λανθασμένη ερμηνεία της γνώσης που διακατέχει όλη την κουλτούρα της επιστήμης υπολογιστών και της τεχνητής νοημοσύνης.

Είναι πλέον κοινά απόδεκτό, ότι η νοητική διαδικασία του ανθρώπου δεν συνίσταται στην απλή λήψη πληροφορίας και την ανάλυσή της σε εσωτερικές διαδικασίες επεξεργασίας της. Η διαδικασία αυτή είναι αρκετά πιο πολύπλοκη, έχει άμεση σχέση με την αέναη λήψη περιβαλλοντικών ερεθισμάτων, όπως υποστήριξε και ο Heidegger. Επιπλέον, οι διεργασίες ανάλυσης και επεξεργασίας δεν δραστηριοποιούνται σειριακά, αλλά πορεύονται παράλληλα και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Συνδυάζοντας αυτές τις επισημάνσεις, με τις παρατηρήσεις που αφορούσαν την Τεχνητή Νοημοσύνη διαπιστώνουμε την επικινδυνότητα των όποιων αφαιρέσεων ή απλουστεύσεων . Ποιος μπορεί να καθορίσει, και με τι είδους κριτήρια θα μπορούσε να υποδείξει ποιοι κανόνες είναι σημαντικοί και ποιοι όχι, ποιοι καθορίζουν περισσότερο από τους άλλους μια οντότητα. Πώς αυτή η διαλογή μπορεί να μεταβάλει τη συμπεριφορά και τη λειτουργία του “μοντέλου” της οντότητας, σε σχέση με την πραγματικότητα;

Η άλλη εργασία που ο Brooks αναφέρει ότι «εμπνέυσθηκε από τον μεγάλο αυτό Γερμανό φιλόσοφο» πραγματοποιήθηκε απο το εργαστήριο Τ.Ν. του Μ.Ι.Τ. και είναι πιο ξεκάθαρη στη αναγνώριση της εξάρτησής της στη φαινομενολογία. Η εργασία αυτή έγινε από την όμαδα των David Chapman και Philip Agre. Για την ανάλυσή της θα βασιστούμε κυρίως στη διατριβή του Agre του 1988 με τίτλο “Η δυναμική δομή της καθημερινής ζωής”[1].

Ενώ η εργασία του Brooks οριοθετείται ως επιχείρημα εναντίον της παράδοσης της αναπαράστασης της Τ.Ν., η εργασία των Chapman και Agre, έιναι ένα επιχείρημα εναντίον της παράδοσης του σχεδιασμού και της “επίλυσης προβλημάτων”[2]. Ο Agre υποστηρίζει ότι “ο σχεδιασμός γενικού σκοπού είναι μια μαύρη τρύπα που έλκει όποιον δεν λαμβάνει υπ’οψην τη δυναμική της δραστηριότητας στην περιοχή ενδιαφέροντός του”(29). Κατηγορεί την Τ.Ν οτι υιοθετεί ένα :

Για τον Agre, η καθημερινή δραστηριότητα, είναι προϊόν πρακτικών ρουτίνας, μη οργανωμένων σύμφωνα με προκαθορισμένα σχέδια. Δηλώνει ότι «Η καθημερινή δραστηριότητα είναι βασικά μη καθορισμένη. Το ενδεχόμενο είναι το κεντρικό φαινόμενο. Ένας παράγοντας συνθέτει την καθημερινή του δραστηριότητα, επαναποφασίζοντας συνεχώς τι θα κάνει»(11).

Αυτό το άνοιγμα διακατέχεται από την ανησυχία του Heidegger και του Dasein για την καθημερινή του ύπαρξη. Για τον Agre, αυτή η μετάβαση από απλά ρομπότ σε ανθρώπινες καθημερινές δραστηριότητες και τετριμένες δυνατότητες οδηγεί σε μια λεπτομερειακή γοητεία, η οποία αποτελεί το πνεύμα της κοινωνιολογικής προσέγγισης γνωστής ως «εθνομεθοδολογία» (εφαρμοσμένη σε συστήματα υπολογιστών στο [21]). Η καταιγιστική περιπλοκή γίνεται αντικέιμενο θαυμασμού, σε αντίθεση με τις ωμές απλοποιήσεις που είναι μέρος του ρεπερτορίου της βασικής μεθοδολογία της Τ.Ν.

Το τεχνικό περιεχόμενο της διατριβής του Agre εγκαταλείπει το χώρο της καθημερινής δραστηριότητας, για να περιγράψει τις εργασίες μιας σειράς προγραμμάτων, που λειτουργούν πάνω στους πολύ αφηρημένους «κόσμους των μπλοκ» που είναι τυπικοί στην Τ.Ν, συμπεριλαμβανομένου και ενός προγράμματος που ονομάζεται Pengi[2], σχεδιασμένο και υλοποιημένο κυρίως από τον David Chapman, που αποτελεί ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι. Σε αντίθεση με την έμφαση του Brooks στον «πραγματικό κόσμο», το πρόγραμμα του Chapman δεν ασχολείται με τις φυσικές δραστηριότητες πραγματικών ηλεκτρονικών παιχνιδιών, αλλά δρα σαν υπολογιστικός χώρος επιτραπέζιων παιχνιδιών και των δραστηριοτήτων τους.

Παρότι ο Agre υποστηρίζει ότι «το Pengi αποτελεί σημαντική βελτίωση στον κόσμο των μπλοκ» (196), αναγνωρίζει ότι «έχει μικρή ομοιότητα με οιαδήποτε δραστηριότητα του πραγματικού κόσμου»(173). Υπάρχει μεγάλο χάσμα μεταξύ των ακαθόριστων θεμάτων της καθημερινής ζωής και της πλήρους καθορισμένης, λίστας αντικειμένων, ιδιοτήτων και δράσεων, με ορθούς περιορισμούς, που χρησιμοποιεί το Pengi. Το κίνητρο για την αποδοχή μιας τέτοιας τεχνητής περιοχής είναι σαφές – ήταν αναγκαίο για την κατασκευή ενός λειτουργικού συστήματος.

Στην παράγραφο αυτή προχωρούμε πέρα από τον σκεπτικισμό για τις μεθόδους αναπαράστασης και αφαίρεσης που χρησιμοποιεί η Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο Agre προτείνει να προχωρήσουμε πέρα από την απλή περιγραφή μηχανισμών. Θεωρεί σημαντικότερη και ουσιαστικότερη την περιγραφή όχι των οντοτήτων (μέσω «λέξεων») αυτών καθεαυτών, αλλά την περιγραφή των δραστηριοτήτων και των μηχανισμών λειτουργίας τους. Γι’ αυτό το λόγο προτείνει –επηρεασμένος από τον Heidegger - την «δεικτική αναπαράσταση». Η μεθοδολογία και η γλώσσα περιγραφής παραμένουν κατά βάση οι ίδιες, με την κλασσική Τεχνητή Νοημοσύνη. Αλλάζουν όμως οι στόχοι, αφού αντιλαμβανόμαστε καλύτερα μιαν οντότητα όχι μέσω του «ορισμού» της, αλλά κυρίως μέσω των δράσεων και των λειτουργιών που αναπτύσσει.

Σε αυτό το πεδίο, παρατηρούμε ένα κενό μεταξύ θεωρίας και πράξης. Από τη μια πλευρά υπάρχει ένα ιδιαίτερα ανεπτυγμένο και επιτυχές επίπεδο πρακτικής σε σχέση με τη δημιουργία χρήσιμων συστημάτων. Η πρακτική τεχνογνωσία έχει συμπτυχθεί από «βιρτουόζους σχεδιαστές» οι οποίοι σημειώνουν αυξανόμενες βελτιώσεις και σημαντικά άλματα, όπως τα γραφικά περιβάλλοντα που αναπτύχθηκαν από τον Alan Kay και τους συνεργάτες του στο Xerox PARC και έγιναν δημοφιλή μέσω του Apple Macintosh. Για την αναγνώριση και την αξιολόγηση τέτοιων ανακαλύψεων οι άνθρωποι δεν τις εξετάζουν σε θεωρητική βάση, αλλά με βάση την πορεία τους στην αγορά – ένα σχέδιο έιναι επιτυχές αν χρησιμοποιηθεί ευρέως και αντιγραφεί από άλλους κατασκευαστές.

Η θεωρητική συζήτηση περί χρησιμότητας κυριαρχείται από ένα υπόβαθρο βασισμένο σε ένα περιορισμένο είδος γνωστικισμού. Οι χρήστες και οι δραστηριότητές τους χαρακτηρίζονται από στάδια, πληροφορίες και νοητικές διεργασίες. Για παράδειγμα, σε ένα από τα βασικά κείμενα για το περιβάλλον χρήστη [20], ο Shneiderman παρέχει μια ανάλυση των τεσσάρων σταδίων μιας αλληλεπίδρασης:

Αντιδρώντας σε αυτήν την παράδοση, ορισμένοι ερευνητές έχουν υποστηρίξει περισσότερες φαινομενολογικές προσεγγίσεις στην «τεχνολογία χρησιμότητας». Για παράδειγμα ο Whiteside υποστηρίζει αυτό που αποκαλλεί «έρευνα πλαισίου» [22, 23]. Αυτός και η ομάδα του στη Digital Equipment Corporation παρέχουν συμβουλές πάνω σε σχεδίαση προϊόντων εντός της εταιρίας, ώστε να διαπιστώσουν τι θα τα κάνει χρήσιμα δοθείσας της γενικής δομής των σκοπών του προϊόντος και της κοινότητας των χρηστών. Π.χ. πέτυχαν την σημαντική αύξηση της, όπως την αντιλαμβανόμαστε, χρησιμότητας ενός κειμενογράφου που κατασκευάστηκε για χρήση από προγραμματιστές [23]. Εργάζονται πάνω σε μια περιοχή διαφορών που είναι καταφανέστατα φαινομενολογική, εξετάζοντας το υπόβαθρο πρακτικών και σημασιών, που οι χρήστες χρησιμοποιούν στην τεχνολογία που αντιμετωπίζουν.

Ο σχεδιαστής και ο χρήστης εισέρχονται σε ένα ερμηνευτικό διάλογο, μέσω του οποίου συγχωνεύουν διαφορετικούς ορίζοντες και δημιουργούν νέες προσεγγίσεις στην κατανόηση. Η συζήτηση του Whiteside διέπεται από τη χρήση όρων του Heidegger όπως «απόκρυψη» και εστιάζει σε αυτό που καλείται «ενδιαφέρον». Επικαλείται επίσης την ανάλυσή του για τον τρόπο που τα αντικείμενα και οι ιδιότητές τους υπάρχουν μέσω της γλώσσας. Σε ένα κεφάλαιο για το Εγχειρίδιο της Αλληλεπίδρασης Ανθρώπου-Υπολογιστή (Handbook of Human-Computer Interaction [23]), ο Whiteside και οι συνεργάτες του παραθέτουν μια σειρά ρητορικών ερωτημάτων που αφορούν τη δημιουργία χρήσιμων συστημάτων.

Η έμφαση σε μια ερμηνευτική επικοινωνία μεταξύ του σχεδιαστή και του χρήστη αποτελεί ένα βασικό επίκεντρο μιας εργασίας πάνω σε μεθοδολογίες ανάπτυξης συστημάτων, που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια στη Σκανδιναβία. [10,3].

Απέναντι σε αυτό το υπόβαθρο, οι υποστηρικτές μιας εναλλακτικής προσέγγισης, την οποία αποκαλούν «συμμετοχικό σχεδιασμό», θεωρούν ότι ο σχεδιασμός είναι μια ερμηνευτική δραστηριότητα, στην οποία η φύση του ολοκληρωμένου συστήματος προκύπτει από μια διαδικασία ανάπτυξης κοινών ερμηνειών μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, συμπεριλαμβανόμενων των σχεδιαστών, των διευθυντών και των εργατών που θα έλθουν σε άμεση επαφή με τις προκύπτοντες συσκευές. Στην ανάλυσή τους κάνουν ξεχωριστή αναφορά στη φιλοσοφία του Heidegger. Για παράδειγμα ένα πρόσφατο συνέδριο είχε τίτλο “Software Development and Reality Construction : An Invited Working Conference Focusing on Epistemological Foundations for Development and Use of Computer Based Systems” [5]. Στο συνέδριο αυτό, μεταξύ άλλων διαλέξεων, υπήρχε μία με τίτλο «Ομάδα εργασίας Heidegger” (“Heidegger working group”) η οποία συμπεριελάμβανε μια παρουσίαση από τον Goguen με τίτλο «Ο Heidegger και η Τυπική Σημασιολογία” (“Heidegger and Formal Semantics”)[12].

Ο συμμετοχικός σχεδιασμός ήταν το επίκεντρο διαφόρων σημαντικών εργασίων στη Δανία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία, συμπεριλαμβανόμενης και μιας καλούμενης UTOPIA που πραγματοποιήθηκε στο Σουηδικό Κέντρο Εργάσιμης Ζωής σε συνεργασία με τα συνδικάτα που αντιπροσωπεύουν τους εργαζόμενους στη στοιχειοθέτηση και τους γραφίστες της Σουηδικής εκδοτικής βιομηχανίας εφημερίδων. Συμμετείχε ένας αριθμός ερευνητών και θα αναφερθώ κυρίως στην περιγραφή και τη συνοδευτική θεωρητική απόδειξη από τον Ehn [10].

Εργασίες όπως το UTOPIA, έχουν αναπτύξει μια μεθοδολογία για την κοινωνική διαδικασία σχεδιασμού, όπου οι σχεδιαστές γίνονται εργαζόμενοι και οι εργαζόμενοι σχεδιαστές, σαν ένα τμήμα μιας μακράς διαδικασίας εκτός της οποίας αναπτύσσονται τα σχέδια. Το επίκεντρο δεν βρίσκεται στη θεωρητική ανάλυση της σχεδιαστικής διαδικάσιας, αλλά σε πρακτικά πολιτικά και κοινωνικά θέματα που οδηγούν στο σχηματισμό κατάλληλων ομάδων, σε ανάπτυξη εμπιστοσύνης, στη συνεργασία, στη δημιουργία κατάλληλων κατασκευών και στην ανακοίνωση των συμπερασμάτων.

Ο αναπροσδιορισμός του τι είναι χρήσιμο και τι όχι, καθώς και ο επανακαθορισμός των στόχων που θα πρέπει να επιτυγχάνει ένα υπολογιστικό σύστημα, αναπόφευκτα επηρεάζουν τις διαδικασίες και τις μεθόδους σχεδιασμού του. Η κυριαρχία του «μοντέλου του καταρράκτη» (δηλ. μιας προκαθορισμένης ακολουθίας βημάτων που συνοπτικά είναι : ο καθορισμός των απαιτήσεων από τους χρήστες – πελάτες, η ανάλυση των λειτουργιών του, και τελικά η υλοποίηση και ο έλεγχος ανταπόκρισής του στις θεσπισμένες προδιαγραφές) υποχωρεί. Ο χρήστης μπορεί να κατανοεί τις ανάγκες του και ο σχεδιαστής τις δυνατότητές του, ωστόσο αυτό δεν αποτελεί ικανή και αναγκαία συνθήκη ενός επιτυχημένου σχεδιασμού, αφού θα απαιτηθεί οπωσδήποτε μια κοινή δίοδος επικοινωνίας. Τα κύρια ζητήματα που αντιμετωπίζουμε σε μια σχεδίαση είναι α) η ενημέρωση του σχεδιαστή πάνω στο αντικείμενο β) η ισορροπία μεταξύ παραδοσιακών και σύγχρονων μεθόδων. Δίνοντας μια σύγχρονη απάντηση σε αυτά καταλλήγουμε στην ενεργό συμμετοχή του χρήστη στο σχεδιασμό. Η σχεδίαση έτσι δεν ακολουθεί διακριτά βήματα, αλλά μεταβάλλεται σε μια διαδικασία αλληλεπιδράσεων, όπου ο χρήστης μπορεί να επιλέξει ποιες από τις δυνατότητες που του προσφέρει η τεχνολογία είναι κατάλληλες γι’αυτόν, αλλά και ο σχεδιαστής να κατανοήσει καλύτερα την φύση των αναγκών του χρήστη.

Το τελευταίο παράδειγμα βασίζεται ακόμα περισσότερο στον Heidegger, θεωρώντας το σχεδιασμό της τεχνολογιάς σαν μια γεννεσιουργό πράξη που αγγίζει τη φύση της ανθρώπινης ύπαρξης. Αναπτύχθηκε σε μια σειρά εκπαιδευτικών και υπολογιστικών σχεδίων του Flores και των συνεργατών της [11, 12, 13, 14, 24].

Ο Flores απορρίπτει το σύνολο της σχεδιαστικής παράδοσης που ξεκινά με το ερώτημα του εξοπλισμού ως μέσο μεταφοράς των λειτουργιών, όπως αυτές εκλαμβάνονται από τους χρήστες. Αντίθετα ξεκινά με το ερώτημα του τι είναι άνθρωπος και, όπως και ο Heidegger, το ακολουθεί ως μέσο αποσαφήνισης, όπου μπορούν να ανακύψει κατανόηση και νέοι σχεδιασμοί. το κύριο μέλημά του είναι η αποκάλυψη της βασικής οντολογίας που βρίσκεται πίσω από τη χρήση υπολογιστών, και ειδικότερα στη χρήση υπολογιστών στην εργασία

Αντίθετα με τους άλλους ερευνητές που αναφέρθηκαν παραπάνω, ο Flores δεν είναι ειδικευμένος στους υπολογιστές, και προσεγγίζει τον Heidegger από μια διαφορετική κατεύθυνση. Στην εργασία του δεν ρωτά «Τι μπορούν να κάνουν οι υπολογιστές;» ή «πώς μπορούν να το κάνουν;» αλλά «Τι κάνουν οι άνθρωποι;», «Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε τους υπολογιστές όχι μόνο σαν εργαλεία αλλά ως φορείς νέων τρόπων ύπαρξης;»

Αυτά τα τέσσερα παραδείγματα της επιρροής του Heidegger στο σχεδιασμό υπολογιστικών συστημάτων, αντιπροσωπεύουν ένα έναυσμα. Όπως συνεχίζουμε να κινούμαστε πέρα από τις πρώτες εκθαμβωτικές επιτυχίες της τεχνολογίας των υπολογιστών, η αναπόφευκτη «επιβράδυνση» θα οδηγήσει τους επιστήμονες των υπολογιστών και τους ασκούμενους σε αυτούς, να εξετάσουν πιο προσεκτικά τις βάσεις που βρίσκονται πίσω από τις επιτυχίες και τις αποτυχίες τους. Θα απομακρυνθούν από την ανεξέλεγκτη ορθολογιστική συζήτηση που λαμβάνεται ως δεδομένο, και η εργασία του Heidegger θα διαδραματίσει έναν καθοριστικό ρόλο στην αποσαφήνιση του μελλοντικού σχεδιασμού.

Πρώτα, έχει ήδη επηρεάσει στην παροχή κριτικής των σημερινών προσεγγίσεων και στην επιβολή μιας αξιολόγησης των περιορισμών των συστημάτων που προτείνονται και κατασκευάζονται. Ο Hubert Dreyfus είναι ένας αξιόλογος σχολιαστής εργασιών πάνω στην τεχνητή νοημοσύνη [6] και η πρόσφατη εργασία του με τον Stuart Dreyfus περιέγραφε την σημερινή εφαρμογή τεχνικών της τεχνητής νοημοσύνης σε «έμπειρα συστήματα».[8] Πολλά από τα επιχειρήματά του που αρχικά περιφρονήθηκαν από τους ειδικούς των υπολογιστών ως ανυπόστατες εικασίες, τώρα αποτελούν ένα σοβαρό τμήμα του τρόπου σκέψης για τέτοιες εφαρμογές.

Η δεύτερη κατεύθυνση βρίσκεται στην πρόταση μεθόδων σχεδιασμού που έχουν περισσότερο ερμηνευτική φύση και είναι περισσότερο προσανατολισμένες στην παροχή ετοιμότητας. Σε αυτό το πεδίο, μεγάλο τμήμα της δουλειάς που θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι αποκαλύπτει την επιρροή του Heidegger έιναι εναρμονισμένο με τις τάσεις που ήδη υπήρχαν στις πρακτικές εφαρμογές (αν και όχι στην ακαδημαϊκή θεωρία) του χώρου. Η απάντηση πολλών ατόμων που εμπλέκονται στον πρακτικό σχεδιασμό, στα επιχειρήματα που ανέπτυξαν οι διάφοροι ερευνητές που προαναφέραμε θα μπορούσε να είναι «Δεν έχει σχέση με τον Heidegger, είναι απλώς κοινή λογική». Αυτό δεν αποτελεί αποδοκιμασία αλλά επιβεβαίωση. Η ανάλυση του Heidegger λειτουργεί επειδή αποκαλύπτει την πραγαμτικότητα του κόσμου όπως ήδη τη ζούμε. Ταυτόχρονα, είναι αναγκαίο αυτό να γίνει προφανές. Η «κοινή λογική» που αποκαλύπτει, έχει αποκρυφθεί από τους επίγονους της Καρτεσιανής παράδοσης και πρέπει να έλθει πάλι στο φως.

Νέες τεχνικές και αντιλήψεις στην επιστήμη των υπολογιστών μπορούν να αναχθούν στη φιλοσοφική σκέψη του Heidegger. Η αλληλεπιδράσεις, το περιβάλλον και το πλαίσιο λειτουργίας των υπολογιστικών συστημάτων έιναι σημαντικά στοιχεία που συνηγορούν σε αυτό. Φυσικά, θα ήταν αστείο να υποστηρίξει κανείς ότι οι σχεδιαστές των σύγχρονων συστημάτων υπολογιστών, είχαν υπόψη τους τον Heidegger, όταν έκαναν τις συγκεκριμένες επιλογές. Ο Heidegger δεν ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τουε υπολογιστές, αλλά με τη γενικότερη επίδραση της τεχνολογίας, ενώ υπάρχουν άλλοι οι οποίοι σαφώς θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως θεμελιωτές του κλάδου. Εξάλλου τα περισσότερα από τα σημεία που υπογραμμίσαμε, άνετα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως “κοινός νους”. Όμως, αυτή ακριβώς η ενσωμάτωση φιλοσοφικών απόψεων του Heidegger στην κοινή λογική, αποτελεί και τη μεγαλύτερη επιβεβαίωσή του.

Γερμανός φιλόσοφος που ανέπτυξε την υπαρξιακή φαινομενολογία και θεωρείται ευρέως ως ο αυθεντικότερος φιλόσοφος του 20ου αιώνα. Ο Heidegger γεννήθηκε στο Messkirch του Baden, στις 22 Σεπτεμβρίου 1889. Σπούδασε Ρωμαιοκαθολική Θεολογία και αργότερα Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Freiburg, όπου υπήρξε φοιτητής του Edmund Husserl, του ιδρυτή της φαινομενολογίας.Ο Heidegger άρχισε να διδάσκει στο Freiburg το 1915. Αφού δίδιαξε (1923-28) στο Marburg, έγινε καθηγητής φιλοσοφίας στο Freiburg το 1928. Πέθανε στο Messkirch στις 26 Μαΐου 1976.

Εκτός από τον Husserl, ο Heidegger έχει επηρρεαστεί από τους προσωκρατικούς φιλόσοφους και τον Δανό φιλόσοφο Sψren Kierkegaard, και τον Γερμανό φιλόσοφο Friedrich Nietzsche. Στο σημαντικότερο και με τη μεγαλύτερη επιρροή έργο του, Ύπαρξη και Χρόνος (1927, μετάφ. 1962) ασχολήθηκε με αυτό που θεωρούσε ως το σημαντικότερο φιλοσοφικό ερώτημα «Τι είναι η ύπαρξη;» Αυτό οδήγησε στο ερώτημα τι είδους «υπάρξεις» είναι οι άνθρωποι. Υποστηρίζει ότι έχουν έλθει σε έναν κόσμο τον οποίο δεν έχουν δημιουργήσει οι ίδιοι, που ωστόσο περιλαμβάνει εν δυνάμει χρήσιμα στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων πολιτισμικών και φυσικών αντικειμένων. Επειδή αυτά τα αντικείμενα είναι δημιουργίες που παρέχονται στην ανθρωπότητα από το παρελθόν και χρησιμοποιούνται στο παρόν για την επίτευξη μελλοντικών στόχων, ο Heidegger παρουσίασε μια βασική σχέση μεταξύ της υπαρξιακής μορφής των αντικειμένων και της ανθρωπότητας, και της δομής του χρόνου. Παρ’ όλα αυτά, το άτομο διατρέχει πάντα τον κίνδυνο να βυθιστεί στον κόσμο των αντικειμένων, την καθημερινή ρουτίνα και τη συμβατική ρηχή συμπεριφορά του πλήθους. Το αίσθημα του τρόμου οδηγεί το άτομο σε αντιπαράθεση με το θάνατο και την απόλυτη ματαιότητα της ζωής, αλλά μόνο μέσω αυτής της αντιπαράθεσης μπορεί να φτάσει στην πραγματική αντίληψη της Ύπαρξης και της ελευθερίας.

1. Agre, Philip, “The Dynamic Structure of Everyday Life,” MIT AI Lab Technical report 1085, 1988 (dissertation).
2. Agre, Philip, and David Chapman, “Pengi : An Implementation of a Theory of Activity,” AAAI-87.
3. Bjerknes, Gro, Pelle Ehn, and Mortney King, Computers and Democracy,Aldershot : Avebury, 1987.
4. Brooks, Rodney, “Intelligence without Represantation,” MIT AI Lab, manuscript April 22, 1987.
5. “Software Development and Reality Construction : An Invited Working Conference on Epistemological Foundations for Development and Use of Computer Based Systems,” Schloss Eringerfeld, Germany, Sept. 26-30, 1988.
6. Dreyfus, H.L., What Computers Can’t Do : A Critique of Artificial Reason, 2^nd edition, New York : Harper and Row, 1979.
7. Dreyfus, Hubert, and Stuart Dreyfus, “Making a Mind vs. Modeling the Brain, Daedalus 117:1 (Winter 1988) : 15-44.
8. Dreyfus, Hubert L. , and Stuart E. Dreyfus, Mind over Machine, New York : Macmillan/The Free Press, 1985.
9. “Phenomenology and Artificial Intelligence,” in J. M. Edie (ed.), Phenomenology in America, Quadrangle Books, 1967, pp. 31-47.
10. Ehn, Pelle, Work-Oriented Design of Computer Artifacts, Stockholm : Arbetslivscentrum, 1988.
11. Flores, C. Fernando, “Management and Communication in the Office of the Future,” doctoral dissertation, University of California at Berkeley, 1981.
12. Flores, Fernando, and Michael Graves, “Domains of Permanent Human Concerns” and “Education,” unpublished reports, Emeryville, CA : Lgonet Inc.,1986.
13. Flores, Fernando, Michael Graves, Bradley Hartfield, and Terry Winograd, “Computer Systems and the Design of Organizational Interaction,” ACM Transactions on Office Information Systems 6:2 (April 1988), pp. 153-72.
14. Flores, C. Fernando, and Juan Ludlow, “Doing and Speaking in the Office.” in G. Fick and R. Sprague (eds.), DSS : Issues and Challenges, London : Pergamon Press, 1981.
15. Flynn, Anita, and Rodney Brooks, “MIT Mobile Robots-What’s Next?.” working paper 302, MIT Artificial Intelligence Laboratory, November, 1987.
16. Goguen, Joseph, “Heidegger and Formal Semantics,” position paper for the Working Conference on Software Development and Reality Construction, 1988.
17. Heidegger, Martin, Being and Time, translated by John Mcquirrie and Edward Robinson, New York : Harper and row, 1962.
18. Heidegger, Martin, Introduction to Metaphysics, translated by Ralph Manheim, New Haven : Yale University Press, 1959.
19. Preston, Beth, “Heidegger and Artificial Intelligence,” manuscript, presented at Western Division APA Conference, 1989.
20. Schneiderman, Ben, Designing the User Interface : Strategies for Effective Human-Computer Interaction, Reading, MA : Addison-Wesley, 1987.
21. Suchman, Lucy, Plans and Situated Actions : The Problem of Human-Machine Communication, Cambridge : Cambridge University Press, 1987.
22. Whiteside, John, and Dennis Wixon, “Contextualism as a World View for the Reformation of Meetings,” Proceedings of the Second Conference on Computer-Supported Cooperative Work, Association for Computing Machinery, 1988, 369-76.
23. Whiteside, John, John Bennett, and Karen Holtzblatt, “Usability Engineering : Our Experience and Evolution,” in Martin Helander (ed.), Handbook of Human-Computer Interaction, North Holland, 1989.
24. Winograd, Terry, and Fernando Flores, Understanding Computers and Cognition : A New Foundation for Design, Norwood, NJ : Ablex, 1986. Paperback issued by Addison-Wesley, 1987.
25. Heidegger, Martin, “Existence and Being” (Basic Problems of Phenomenology), WWW.
26. Feenberg, Andrew and Hannay, Alastair Technology and the Politics of Knowledge, WWW.
27. Dreyfus, Hubert L. , Heidegger on Gaining a Free Relation to Technology, WWW.
28. Rockmore, Tom, Heidegger on Technology and Democracy, WWW.