Είμαι συγγραφέας, έτσι περνώ πολύ από τον χρόνο μου σε ένα δωμάτιο βυθισμένος στις σκέψεις μου. Περιστασιακά όμως, θέλοντας να συγκεντρώσω πληροφορίες για θέματα που με ενδιαφέρουν, ρωτώ τους ανθρώπους που με περιβάλλουν. Απευθύνομαι φυσικά στο στενό οικογενειακό και φιλικό κύκλο μου. Οι επιλογές μου είναι περιορισμένες, με αποτέλεσμα να νιώθω μάλλον απομονωμένος και μόνος. Όμως τα τελευταία επτά χρόνια συμμετέχω σε μια μεγάλης εμβέλειας, πνευματικά διεγερτική, επαγγελματικά κερδοφόρα, μερικές φορές οδυνηρή και συχνά έντονα συναισθηματική επερχόμενη εναλλαγή με δεκάδες καινούριους φίλους, εκατοντάδες συναδέλφους και χιλιάδες γνωστούς. Μπορεί ακόμη να περνώ πολύ από τον χρόνο μου απομονωμένος σε ένα δωμάτιο, όμως συνδέομαι με ένα σύνολο από αναρίθμητα άλλα πνεύματα, σε παγκόσμιο επίπεδο, με τα οποία μπορεί να έχουμε την ίδια νοοτροπία ή όχι: πρόκειται για την τεχνητή μου κοινότητα.

Οι τεχνητές κοινότητες αναδύθηκαν από μια εκπληκτική τομή της ανθρωπότητας και της τεχνολογίας. Όταν η πανταχού παρουσία του παγκόσμιου δικτύου επικοινωνίας συνδέεται με την πληροφορική δομή και την ικανότητα αποθήκευσης των υπολογιστών, ένα νέο μέσο επικοινωνίας γίνεται δυνατό. Όπως έχουμε μάθει από την ιστορία του τηλεφώνου, του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης, οι άνθρωποι μπορούν να υιοθετούν νέα μέσα επικοινωνίας και να ανασχεδιάζουν τον τρόπο ζωής τους με εκπληκτική ταχύτητα. Υπολογιστές, modems και δίκτυα επικοινωνίας προμηθεύουν την τεχνολογική υποδομή με μορφές επικοινωνίας μέσω υπολογιστή: ο κυβερνοχώρος είναι ο τεχνητός χώρος όπου λέξεις και ανθρώπινες σχέσεις, δεδομένα, πλούτη και δύναμη ελέγχονται από τους ανθρώπους χρησιμοποιώντας την τεχνολογία της επικοινωνίας μέσω υπολογιστή. Οι ιδεατές κοινότητες είναι πολιτισμικές ομάδες που αναδύθηκαν μετά από συναντήσεις πολλών ατόμων μέσα στον κυβερνοχώρο.

Μια τεχνητή κοινότητα, όπως υπάρχει σήμερα, είναι ένα σύνολο ανθρώπων οι οποίοι μπορεί να έχουν γνωριστεί προσωπικά ή όχι, και οι οποίοι ανταλλάσσουν λέξεις και ιδέες με τη μεσολάβηση ηλεκτρονικών πινάκων ανακοινώσεων και δικτύων. Στον κυβερνοχώρο μπορούμε να συζητούμε και να διαφωνούμε, να συμμετέχουμε σε μαθήματα από απόσταση, να εκτελούμε εμπορικές συναλλαγές, να ανταλλάζουμε γνώση, να μοιραζόμαστε ψυχολογική υποστήριξη, να κάνουμε σχέδια, να αγανακτούμε, να «κουτσομπολεύουμε», να εχθρευόμαστε, να ερωτευόμαστε, να κάνουμε φίλους ή να τους χάνουμε, να παίζουμε παιχνίδια, να φλερτάρουμε, ακόμη και να δημιουργούμε κάποιας μορφής τέχνη ή απλά να κάνουμε μια ανούσια συζήτηση. Με άλλα λόγια, κάνουμε οτιδήποτε κάνουν οι άνθρωποι όταν βρίσκονται μαζί, αλλά το κάνουμε με λέξεις στις οθόνες των υπολογιστών αφήνοντας πίσω τα σώματά μας. Χιλιάδες από εμάς έχουν ήδη χτίσει κοινωνίες όπου οι ταυτότητές μας αναμιγνύονται και αλληλεπιδρούν ηλεκτρονικά, ανεξάρτητα από τον τοπικό χρόνο και τόπο. Ο τρόπος ζωής πολλών από εμάς σήμερα μπορεί να είναι εκείνος που θα υιοθετήσει ένα μεγάλο μέρος του πλήθους δεκαετίες αργότερα.

Οι πρωτοπόροι βρίσκονται ακόμη εκεί έξω εξερευνώντας τα όρια του χώρου, το σχήμα του οποίου δεν έχει ακόμη καθοριστεί, ούτε καν ο καλύτερος τρόπος για να βρει κάποιος το δρόμο του μέσα σε αυτόν. Αλλά οι άνθρωποι χρησιμοποιούν την τεχνολογία της επικοινωνίας με τη μεσολάβηση υπολογιστή ώστε να κάνουν μεταξύ τους πράγματα που πριν ήταν αδύνατα. Η ανθρώπινη συμπεριφορά, όπως μπορούμε σήμερα να την παρατηρήσουμε ή να την υιοθετήσουμε, πρόκειται να γίνει ένας κρίσιμα σημαντικός παράγοντας. Οι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι χρησιμοποιούν την επικοινωνία μέσω υπολογιστή θα έχουν πάντα τις ρίζες τους στις ανθρώπινες ανάγκες, όχι στο υλικό ή το λογισμικό των υπολογιστών.

Αν η χρήση της τεχνητής κοινότητας εμφανιστεί ως απάντηση σε μια βαθιά και επιβλητική ανάγκη των ανθρώπων, χωρίς απλά να «σκοντάφτει» σε αδυναμίες όπως τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, οι σημερινές μικρές εγκλωβισμένες ομάδες ανθρώπων που είναι συνδεδεμένοι στο δίκτυο, μπορεί να εξελιχθούν σε πολύ μεγαλύτερα δίκτυα μέσα στα επόμενα είκοσι χρόνια. Το ενδεχόμενο για κοινωνική αλλαγή είναι μια επίδραση της τηλεπικοινωνιακής τροχιάς και της βιομηχανίας των υπολογιστών, όπως μπορεί να προβλεφθεί για τα επόμενα δέκα χρόνια. Αυτή η μονή κοινωνική επανάσταση - κοινωνίες ανθρώπων που μπορεί ποτέ ή σπάνια να συναντιούνται πρόσωπο με πρόσωπο - μπορεί να τροφοδοτήσει την τεχνολογία τόσο ώστε οι μεγαλύτερες εταιρίες τηλεπικοινωνίας έχουν ήδη αρχίσει τα σχέδια εγκατάστασης για τα επόμενα δέκα χρόνια.

Είναι πιθανόν ότι το υλικό και λογισμικό από μια νέα παγκόσμια τηλεπικοινωνιακή υποδομή, η οποία είναι πιο ισχυρή από τη σημερινή τεχνολογική αιχμή και τώρα μετακινείται από το εργαστήριο στην αγορά, θα επεκτείνει αυτό το μικρό χώρο κατά τη διάρκεια της δεκαετίας σε έναν πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό από ότι είναι σήμερα εκείνοι που παρανόμως προσπελαύνουν προγράμματα και αρχεία (hackers), οι τεχνικοί, οι μαθητές και μανιακοί. Η ηλικία των συνδεδεμένων στο δίκτυο πρωτοπόρων θα τελειώσει σύντομα και οι άποικοι του κυβερνοχώρου θα μετατραπούν σε μάζα. Όλοι αυτοί που πριν θα έπρεπε να ταξιδεύουν για να φθάνουν στο χώρο εργασίας τους, τώρα θα έχουν ίσως σκεφτεί ότι μπορούν απλά να εργάζονται από το σπίτι αποφεύγοντας μια μέρα «περιορισμού» και θα βρεθούν βυθισμένοι σε μια νέα κοινωνία. Μαθητές και επιστήμονες βρίσκονται ήδη εκεί, καλλιτέχνες έχουν κάνει σπουδαίες επιδρομές, βιβλιοθηκάριοι και εκπαιδευτικοί έχουν τους δικούς τους πρωτοπόρους και πολιτικοί όλων των βαθμίδων έχουν ήδη αρχίσει να ανακαλύπτουν τη δύναμη της σύνδεσης ενός υπολογιστή με το τηλέφωνο. Καθώς οι χιλιάδες των ατόμων πολλαπλασιάζονται εκπληκτικά, τι είδους κόσμο και τι είδους ανθρώπινη συμπεριφοράς θα βρουν;

Οι σημερινοί πίνακες ανακοινώσεων, τα τοπικά συστήματα διάσκεψης μέσω υπολογιστή και το παγκόσμιο διαδίκτυο παρέχουν κάποιες ενδείξεις για το τι μπορεί να προκύψει αν περισσότερο ισχυρές μορφές τεχνολογίας εμφανιστούν. Το υλικό για την ανάπτυξη της δυνατότητας του κάθε σπιτιού να συνδεθεί με το διαδίκτυο είναι καθ’ οδόν, αν και οι τελικές εφαρμογές δεν είναι ακόμη ξεκάθαρες. Θα είμαστε σε θέση να μεταφέρουμε τη βιβλιοθήκη του Κονγκρέσσου από ένα οποιοδήποτε σημείο της υφηλίου σε κάποιο άλλο σε μερικά δευτερόλεπτα ή να φορτώσουμε στο δίκτυο και να κατεβάσουμε ψηφιακά βίντεο. Αλλά είναι πράγματι αυτό που οι άνθρωποι θέλουν να κάνουν με όλο αυτό το εύρος ζώνης και την υπολογιστική δύναμη; Μερικές από τις απαντήσεις προέρχονται μάλλον από την ανθρώπινη παρά από την τεχνολογική πλευρά του συστήματος. Πώς άραγε θα χρησιμοποιήσουμε όλους αυτούς τους υπερ-υπολογιστές γραφείου και τα πολυμεσικά τηλέφωνα που οι μηχανικοί μας λένε ότι θα έχουμε στο προσεχές μέλλον;

Μια πιθανότητα είναι να κάνουν οι άνθρωποι ό,τι έκαναν πάντα με μια νέα μορφή τεχνολογίας στις τηλεπικοινωνίες: να τη χρησιμοποιήσουν με τρόπους που ποτέ δεν είχαν επιδιωχθεί ή προβλεφθεί από τους εφευρέτες της, να ανατρέψουν παλιούς κοινωνικές κώδικες και να καταστήσουν δυνατές νέες μορφές επικοινωνίας. Η επικοινωνία με τη μεσολάβηση υπολογιστή θα μας αλλάξει, θα αλλάξει την κουλτούρα μας, όπως και τα τηλέφωνα, οι τηλεοράσεις και οι φθηνές βιντεο-κάμερες μας άλλαξαν, μεταβάλλοντας τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και επικοινωνούμε. Τεχνητές κοινότητες μετέβαλλαν βαθιά τη ζωή μας χρόνια πριν και έτσι θα συνεχίσουν.

Τα πιο σημαντικά συμπεράσματα στη διαμόρφωση του μέλλοντος ίσως δεν βρίσκονται παρατηρώντας τις προοπτικές της σιλικόνης, αλλά εστιάζοντας την προσοχή μας στις ανάγκες των ανθρώπων και τον τρόπο που προσπαθούν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Αυτή τη στιγμή μερικοί άνθρωποι είναι πεπεισμένοι ότι περνώντας κάποιες ώρες μπροστά σε μια οθόνη, δακτυλογραφώντας, ικανοποιείται κατά κάποιο τρόπο η ανάγκη μας για μια κοινωνία ομότιμων. Το ότι οι άνθρωποι μπορούν να ανακαλύπτουν κάτι θαυμάσιο ή όχι, και το ότι θέλουν να επικοινωνούν μέσω υπολογιστή και να πειραματίζονται με τις ταυτότητες είναι ίσως πολύτιμα χαρακτηριστικά του μέλλοντος. Η ανθρώπινη συμπεριφορά στον κυβερνοχώρο, όπως μπορούμε να την παρατηρήσουμε στα δίκτυα, προκαλεί εύλογα ερωτήματα για την επίδραση της τεχνολογίας της επικοινωνίας στις ανθρώπινες αξίες. Τι είδους άνθρωποι γινόμαστε σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί η μεσολάβηση των υπολογιστών και άραγε μπορούμε να ασκήσουμε κάποιον έλεγχο στην εξέλιξη; Πώς οι ορισμοί για τον «άνθρωπο» και την «κοινωνία» μπορούν να αλλάξουν κάτω από αυτήν την πίεση και να προσαρμοστούν σε έναν καθοδηγούμενο από τη τεχνολογία πολιτισμό;

Ευτυχώς ερωτήσεις σχετικές με τη φύση των τεχνητών κοινοτήτων δεν είναι απόλυτα θεωρητικές, γι’ αυτό υπάρχει ένα αναγνώσιμο παράδειγμα του φαινομένου. Εκατομμύρια ατόμων σήμερα κατοικούν σε τοποθεσίες του παγκόσμιου δικτύου και αυτή η μέχρι τώρα αόρατη καθολική υποκουλτούρα έχει εξελιχθεί με έναν τερατώδη ρυθμό. (Π.χ, το Ιnternet αναπτύσσεται με ρυθμό 25% το μήνα).

Έχω ζήσει σε αυτόν το χώρο για επτά χρόνια περίπου, μετατρέποντας τη συμμετοχή μου στο WELL και στο NET σε μια καθημερινή μου συνήθεια. Στην οικογένειά μου αρχικά φάνταζε περίεργο το γεγονός ότι καθόμουνα μπροστά στον υπολογιστή μου επί ώρες, κρυφογελώντας, αγανακτώντας ή ακόμη και κλαίγοντας για κάτι που έβλεπα στην οθόνη. Οι ερωτήσεις που αναπτύσσω εδώ δεν είναι από την πλευρά ενός επιστήμονα ή ενός μαχητή που έχει βρει την απάντηση σε κάτι, αλλά από την πλευρά ενός σχεδόν έμμονου χρήστη των μέσων επικοινωνίας που χρησιμοποιούν υπολογιστή, ο οποίος περιπλανιέται συνεχώς και ίσως ασκόπως στην τεχνητή κοινότητα. Τι είδους άνθρωποι θα γίνουμε εγώ και οι φίλοι μου; Τι προμηνύει αυτό για του άλλους;

Αν η επικοινωνία μέσω υπολογιστή έχει μια συνέπεια, είναι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι σε τόσα μέρη του δικτύου υπερασπίζονται τη χρήση του παράγοντα «κοινωνία» για να περιγράψουν τις σχέσεις που έχουμε συνάψει καθώς είμαστε συνδεδεμένοι στο δίκτυο. Αλλά η σφοδρότητα της πίστης δεν είναι επαρκής απόδειξη. Μήπως πρόκειται για μια ψευδαίσθηση; Το ερώτημα δεν έχει απαντηθεί, αλλά αξίζει να υποβληθεί. Έχω δει ανθρώπους να πληγώνονται από αλληλεπιδράσεις στην τεχνητή κοινότητα. Είναι η τηλεπικοινωνία μια κουλτούρα ικανή να γίνει κάτι περισσότερο από εκείνο που ο Scott Peck αποκαλεί «ψευδοκοινωνία», όπου οι άνθρωποι στερούνται αυθεντικών προσωπικών δεσμεύσεων ο ένας απέναντι στον άλλον, που κανονικά αποτελούν το υπόβαθρο μιας γνήσιας κοινωνίας; Ή η ιδέα της «γνησιότητας» αλλάζει σε μια εποχή που οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν σε ένα αναπτυσσόμενο τεχνητό περιβάλλον; Νέες μορφές τεχνολογίας τείνουν να αλλάξουν παλιούς τρόπους ζωής. Είναι η ανάγκη του ανθρώπου για κοινωνικοποίηση το επόμενο τεχνολογικό προ^.ι^.όν;

Μπορώ να αποδείξω ότι εγώ και χιλιάδες άλλοι κυβερνοναύτες ξέρουμε ότι αυτό που ψάχνουμε και βρίσκουμε με κάποιον μαγικό τρόπο, δεν είναι απλά πληροφορία, αλλά άμεση συμμετοχή στις επερχόμενες σχέσεις με έναν μεγάλο αριθμό από άλλους ανθρώπους. Ξεχωριστά άτομα βρίσκουν φίλους και ομάδες να μοιράζονται ταυτότητες μέσω του δικτύου, καθώς τα ομαδικά δίκτυα σχέσεων και δεσμεύσεων καθιστούν μια κοινωνία δυνατή. Είναι όμως οι ανθρώπινες σχέσεις και οι ηθικές υποχρεώσεις, όπως εμείς τις ξέρουμε, δυνατές σε έναν χώρο όπου οι ταυτότητες είναι ρευστές; Ο φυσικός κόσμος, η πραγματική ζωή, όπως αυτή υφίσταται εκτός δικτύου, είναι ένας χώρος όπου η ταυτότητα και η θέση των ατόμων με τα οποία επικοινωνούμε, είναι γνωστά, προσαρμοσμένα και υπαρκτά. Στον κυβερνοχώρο ο καθένας βρίσκεται στο σκοτάδι. Μπορούμε μόνο να ανταλλάξουμε λέξεις, χωρίς ματιές, νεύματα ή ειρωνικά χαμόγελα, χωρίς απόχρωση στη φωνή. Στην κορυφή της τεχνολογίας επιβάλλονται περιοριστικοί παράγοντες, με τους οποίους οικίζουμε τον κυβερνοχώρο, πειραματιζόμαστε προσεκτικά, σπάζοντας παραδοσιακές αντιλήψεις για την ταυτότητα και ζώντας σαν πολλαπλή προσωπικότητα σε διαφορετικές «τεχνητές γειτονιές».

Περιορίζουμε και κωδικοποιούμε τις ταυτότητές μας σε λέξεις σε μια οθόνη, αποκωδικοποιούμε και ξεδιπλώνουμε τις ταυτότητες των άλλων. Ο τρόπος που χρησιμοποιούμε αυτές τις λέξεις, οι ιστορίες (αληθινές ή μη) που λέμε για τους εαυτούς μας (ή για την προσωπικότητα που θα θέλαμε οι άλλοι να πιστεύουν για εμάς), είναι αυτό που καθορίζει την ταυτότητά μας στον κυβερνοχώρο. Αυτή η μαζικοποίηση της προσωπικότητας, μέσω της αλληλεπίδρασης, καθορίζει τη συλλογική κουλτούρα. Η προσωπικότητά μας, αποτελούμενη από τις ιστορίες μας για το ποιοι είμαστε, χρησιμοποιεί ανοιχτά θέματα συζήτησης στα δίκτυα για έναν θεμελιώδη σκοπό. Και όλα αυτά διαδραματίζονται τόσο σε δημόσιο όσο και σε ιδιωτικό επίπεδο, με ανοιχτές συζητήσεις ή προσωπικά ηλεκτρονικά ταχυδρομεία, παίζοντας ο καθένας έναν πρωταγωνιστικό ρόλο «επί σκηνής» ή με μια παρασκηνιακή συμπεριφορά.

Όταν είμαι συνδεδεμένος στο δίκτυο, μεταπηδώ από την μια τηλεδιάσκεψη στην άλλη διαβάζοντας και δίνοντας απαντήσεις σε διάφορους τομείς τους οποίους παρακολουθούσα, ξεκινώντας από δικούς μου τομείς όταν μου έρχεται η έμπνευση. Κάθε τόσο όλο και κάποιο σημείωμα θα υπάρχει στην οθόνη μου ότι έφτασε νέο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Αποφασίζω να το διαβάσω μετά, αφού έχω τελειώσει με κάτι που ασχολούμαι, ή να μεταπηδήσω από την τηλεδιάσκεψη στο πρόγραμμα ανάγνωσης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για να δω ποιος το έστειλε. Την ίδια στιγμή που συμμετέχω σε ανοικτές συζητήσεις σε διασκέψεις και ιδιωτικές συζητήσεις σε μορφή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, άνθρωποι τους οποίους γνωρίζω καλά, χρησιμοποιούν «sends» δηλ. στέλνουν μια ή δυο γρήγορες προτάσεις χωρίς την μεσολάβηση ενός μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Αυτό φαίνεται κάπως να σε μπερδεύει μέχρι να το συνηθίσεις, αφού την στιγμή που συμβαίνει ή γράφεις ή διαβάζεις κάτι, όμως μετά γίνεται κάποιου είδους ρυθμού: διαφορετικά είδη σκέψης και τυπικότητας συμβαίνουν ταυτόχρονα μαζί με τα διαφορετικά είδη ατόμων που συμμετέχουν. Υπάρχουν κοινές και ιδιωτικές διασκέψεις οι οποίες έχουν επικαλυπτόμενα μέλη. Η επικοινωνία μέσω υπολογιστή παρέχει βοηθητικά προγράμματα για να διευκολυνθούν όλοι οι δυνατοί τρόποι που υπάρχουν για διάσπαση και επικοινωνία ομάδας υποομάδας, επιλογή και εκλογή, εισαγωγή και εξαγωγή.

Κοινωνικές νόρμες και κοινά μοντέλα δεν έχουν δημιουργηθεί ακόμα και έτσι οι γνώμες για το τι είδος χώρου είναι ο κυβερνοχώρος διαφέρουν αρκετά μεταξύ τους, το οποίο το κάνει δύσκολο να πεις αν το άτομο με το οποίο επικοινωνείς χρησιμοποιεί το ίδιο μοντέλο συστήματος με το οποίο επικοινωνείς εσύ. Το όνομα YMMV («Your Mileage May Vary») χρησιμοποιείται σε αυτήν την περίπτωση αβεβαιότητας. Για παράδειγμα, ξέρω ανθρώπους που χρησιμοποιούν το δίκτυο για λογομαχίες για να "ξεφουσκώσουν" από τις πιέσεις της καθημερινής ζωής, άλλοι το χρησιμοποιούν ως σαπουνόπερα πραγματικής ζωής βασισμένη στην δημιουργία κειμένου στην οποία συμμετέχουν και αυτοί. Για άλλους είναι παιχνίδι. Και ξέρω ανθρώπους που νιώθουν το ίδιο πάθος για την τεχνητή κοινότητα και τα μέλη της με αυτό που νιώθουν για το έθνος μας. Είτε μας αρέσει είτε όχι, τα μέλη των κοινοτήτων, οι δημιουργοί και οι καταστροφείς βρίσκονται όλοι μαζί σε αυτό το μέρος. Η διαφορετικότητα των ανθρώπων που επικοινωνούν μεταξύ τους είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά που προσδιορίζουν το νέο μέσο, αιτία για την γοητεία που ασκεί και πηγή για πολλά ενοχλητικά προβλήματά του.

Από το καλοκαίρι του 1985, αφιέρωσα 2 ώρες την ημέρα, 7 μέρες την εβδομάδα, πολλές φορές συνδεδεμένος με το WELL (Whole Earth ’Lectronic Link) μέσω ενός υπολογιστή και ενός τηλεφωνικού καλωδίου ανταλλάσσοντας πληροφορίες και παίζοντας με προσοχή, εμπλέκοντας τους καλωδιομένους ξένους που συναντούσα στον κυβερνοχώρο, στην πραγματική μου ζωή. Θυμάμαι την πρώτη φορά που πήγα σε ένα δωμάτιο γεμάτο ανθρώπους, των οποίων τα πρόσωπα δεν ήξερα, αλλά οι οποίοι ήξεραν με πολλές λεπτομέρειες το ιστορικό μου και εγώ το δικό τους.

Ανταγωνιστικά με αυτούς τους ανθρώπους σχημάτισα συμφωνίες και συμμετείχα σε διάφορους συνδέσμους, έπεσα από την καρέκλα γελώντας μαζί τους και θύμωσα πολλές φορές αλλά ποτέ δεν είδα τα πρόσωπα τους. Ανακάλυψα αυτό το ψηφιακό «πηγάδι» για κυνηγούς και συλλέκτες πληροφοριών με τον τρόπο που συνήθως οι άνθρωποι βρίσκουν τέτοια μέρη - ήμουν μόνος, πεινούσα για επικοινωνία με διανοούμενους και συναισθηματικούς συντρόφους, παρόλο που δεν το είχα συνειδητοποιήσει. Ενώ οι πιο πολλοί ονειρεύονται να δουλεύουν από το σπίτι μέσω υπολογιστή, εγώ είχα αυτήν την εμπειρία. Ποτέ δεν θα σηκωνόμουν να πάω στη δουλειά αν δεν το ήθελα και έτσι δούλευα από το σπίτι. Έχει τα πλεονεκτήματα αλλά και τα μειονεκτήματα του. Υπάρχουν και άλλοι σαν και εμένα που βρέθηκαν με αυτό τον τρόπο στο δίκτυο.

Το είδος ατόμων τους οποίους ο Robert Reich αποκαλεί «συμβολοαναλυτές» είναι οι κατάλληλοι για τεχνητές κοινότητες: προγραμματιστές, συγγραφείς, καλλιτέχνες, σχεδιαστές, ανεξάρτητοι παραγωγοί ραδιοφώνου και τηλεοράσεως, εκδότες, ερευνητές, βιβλιοθηκάριοι. Άνθρωποι που ξέρουν να αντιλαμβάνονται με σύμβολα, αφαιρέσεις, παρουσιάσεις και αναπαραστάσεις, αλλά πολλές φορές βλέπουν τον εαυτό τους να περνά τον μεγαλύτερο χρόνο μπροστά στην οθόνη παρά με πραγματικούς ανθρώπους. Έμαθα ότι οι τεχνητές κοινότητες είναι κατά κάποιον τρόπο όπως οι άλλες κοινότητες, αυτό για αυτούς που υποστηρίζουν ότι άτομα που επικοινωνούν με λέξεις μπροστά σε μια οθόνη, κατά κάποιον τρόπο, ξεφεύγουν από τα συνηθισμένα όσον αφορά τον τρόπο επικοινωνίας και τις ανθρώπινες ανάγκες. Αλλά και ότι οι τεχνητές κοινότητες δεν είναι κατά κάποιον τρόπο σαν τις άλλες κοινότητες, αυτό για αυτούς που λένε ότι τα άτομα του δικτύου υποστηρίζονται περισσότερο μεταξύ τους όπως συμβαίνει στις παραδοσιακές κοινότητες. Κοινότητες μπορούν να δημιουργηθούν και να υπάρχουν μέσα σε ομάδες από συνδεδεμένους μεταξύ τους υπολογιστές, αλλά η τεχνολογική σύνδεση από ηλεκτρονικά άτομα δεν είναι αρκετή για την δημιουργία μιας κοινότητας.

Το δίκτυο επικοινωνίας της τεχνητής κοινότητας μπορεί να εμπεριέχει την ανταλλαγή πληροφοριών ως ένα είδος ανταλλαγών μεταξύ ανθρώπων, και οι οικονομικές πλευρές αυτού του φαινομένου να είναι σημαντικές. Η τεράστια κοινωνική διάσταση του δικτύου δεν οφείλεται μονάχα στην χρησιμότητα του ως αγορά πληροφοριών αλλά και στις σχέσεις μεταξύ ομάδων που μπορούν να δημιουργηθούν κατά καιρούς. Όταν μια τέτοια ομάδα απαριθμεί αρκετές φιλίες και εχθρότητες, γίνει μάρτυρας των γεννήσεων, των γάμων και των θανάτων τα οποία δένουν κάθε είδος κοινότητας, αυτό συμβαίνει σε συγκεκριμένη και βαθιά αίσθηση τόπου στο νου των ανθρώπων. Οι τεχνητές κοινότητες έχουν συνήθως μια τοπική γεωγραφική διάσταση και πολλές φορές συνδέονται με μια πολύ μεγαλύτερη περιοχή. Αυτή η τοπική εστίαση στην δική μου τεχνητή κοινότητα του WELL, είναι η περιοχή του San Francisco. Η ευρύτερη περιοχή περιέχει εκατοντάδες χιλιάδες από άλλες σελίδες σε όλο τον κόσμο και εκατομμύρια άλλους χρήστες, συνδεδεμένοι μέσω ανταλλαγής μηνυμάτων σε μια μετά-κοινωνία γνωστή ως «το δίκτυο».

Έχω αλλάξει πολλές φορές γνώμη πάνω σε διάφορα θέματα της WELL κοινότητας, αλλά η «έννοια του χώρου» είναι εξίσου δυνατή όπως ήταν πάντα. Όπως ο Ray Oldenburg αποκάλυψε στο «Το μεγάλο καλό μέρος» (The Great Good Place), υπάρχουν τρία στοιχειώδη μέρη στην ζωή του καθενός ανθρώπου: το μέρος όπου ζούνε, το μέρος όπου εργάζονται και το μέρος όπου μαζεύονται για να διασκεδάσουν. Παρόλα αυτά η τυπική συζήτηση που γίνεται στα καφενεία, μπαρ, πλατείες, είναι γενικά πολύ περιορισμένη. Ο Oldenburg υποστηρίζει ότι αυτά είναι τα μέρη όπου οι κοινωνίες μπορούν να υψωθούν και να κρατηθούν ενωμένες.. Όταν ο αυτοκινητοκεντρικός, προαστικός, fast food - τρόπος ζωής εξόντωσε αυτά τα «τρία μέρη», το κοινωνικό εργοστάσιο των κοινωνιών έσπασε. Μπορεί να μην είναι το ίδιο είδος τόπου που είχε στο νου του ο Oldenburg, αλλά πάρα πολλές περιγραφές του «τρίτου μέρους» περιγράφουν το WELL. Το αίσθημα όταν συνδέεσαι με το WELL για ένα δυο λεπτά, αρκετές φορές την ημέρα, είναι παρόμοιο με το αίσθημα που έχεις όταν πας σε μπαρ, σε καφέ, σε ένα κοινό δωμάτιο για να δεις ποιος είναι εκεί και να αποφασίσεις αν θέλεις να μείνεις για να κουβεντιάσεις ή όχι. Εξάλλου σε όλα τα υπολογιστικά συστήματα τα οποία χρησιμοποιούν το λειτουργικό σύστημα UNIX, όπως κάνει το WELL, η πιο πολύ χρησιμοποιούμενη και πιο διαδεδομένη εντολή είναι αυτή που δείχνει ποιος είναι συνδεδεμένος στο δίκτυο την τρέχουσα χρονική στιγμή. Επίσης η εντολή που δείχνει το βιογραφικό ενός συγκεκριμένου χρήστη. Επισκέφθηκα το WELL και για την απόλαυση που μου πρόσφερε επικοινωνώντας με τους καινούργιους μου φίλους, αλλά και για την προσφορά του ως μια πρακτική μέθοδος για τη συλλογή πάνω σε πεδία εφήμερου ενδιαφέροντος.. Από θέματα για την φροντίδα των παιδιών στην νευροεπιστήμη, ερωτήσεις τεχνικού είδους σε θέματα τηλεπικοινωνιών σε πολιτικά, φιλοσοφικά και πνευματικά πεδία. Είναι κάπως σαν το μπαρ της γειτονιάς. Είναι σαν ένα σαλόνι, όπου μπορώ να συμμετέχω ταυτόχρονα σε εκατό συζητήσεις με ανθρώπους που δεν νοιάζονται για την εμφάνιση ή την φωνή μου αλλά για το πως σκέφτομαι και επικοινωνώ. Υπάρχουν σεμινάρια και λογομαχίες σε διαφορετικές γωνίες. Είναι σαν ένα ομαδικό πνεύμα, όπου απαντώνται ερωτήσεις, παρέχεται βοήθεια από ανθρώπους που δεν είχα ξανακούσει τίποτα για αυτούς και δεν θα βρεθούμε ποτέ πρόσωπο με πρόσωπο. Επειδή δεν βλέπουμε ο ένας τον άλλο, δεν μπορούμε να βγάλουμε συμπεράσματα πριν διαβάσουμε τι έχει ο άλλος να μας πει: ράτσα, ηλικία, εθνικότητα δεν είναι παρόν, εκτός αν κάποιος θέλει να δημοσιοποιήσει τα στοιχεία του αυτά. Άνθρωποι που είναι σκεπτόμενοι αλλά δεν είναι γρήγοροι στο να εκφράσουν τις απαντήσεις τους τα πάνε καλύτερα στο CMC παρά στην πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία ή στο τηλέφωνο. Άνθρωποι των οποίων οι φυσικές ατέλειες τους δυσκολεύουν να βρουν καινούργιους φίλους, θεωρούν ότι οι τεχνητές κοινότητες τους αντιμετωπίζουν με τον τρόπο που αυτοί θέλουν - ως σκεπτόμενους ανθρώπους και μεταδότες ιδεών και ως όντα που αισθάνονται, και όχι ως κρεάτινα δοχεία με συγκεκριμένη εμφάνιση και τρόπο ομιλίας. Αυτό το φιλτράρισμα δεν κάνει να παρεξηγηθεί: λέξεις πάνω σε μια οθόνη είναι εξίσου ικανές να κάνουν κάποιον να γελάσει ή να κλάψει, να προκαλέσουν πάθος ή θυμό, να δημιουργήσουν μια κοινότητα αποτελούμενη από ξένα μεταξύ τους άτομα.

Από την ανεπίσημη μου έρευνα στις τεχνητές κοινότητες σε όλο τον κόσμο, έχω βρει ότι ενθουσιώδη μέλη τεχνητών κοινοτήτων σε Ιαπωνία, Αγγλία και Η.Π.Α συμφωνούν στο ότι ένα από τα πιο σημαντικά πλεονεκτήματα της επικοινωνίας με υπολογιστή είναι η αύξηση του κύκλου των φίλων τους. Η επικοινωνία με υπολογιστή είναι ένας τρόπος για να γνωρίσεις άλλους, είτε αισθάνεσαι είτε όχι την ανάγκη να συνδεθείς μαζί τους σε επίπεδο κοινότητας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τους γνωρίζεις έχει μια ενδιαφέρουσα στροφή: Σε παραδοσιακές κοινότητες, πρώτα γνωρίζουμε κόσμο και μετά τους μαθαίνουμε. Σε τεχνητές κοινότητες, πρώτα τους μαθαίνουμε και μετά διαλέγουμε ποιους να γνωρίσουμε. Σε ορισμένες περιπτώσεις μαθαίνουμε κάποιους που μπορεί να μην γνωρίσουμε ποτέ. Διαφορετικοί άνθρωποι στον κυβερνοχώρο βλέπουν τις τεχνητές κοινότητες με διαφορετικό μάτι. Στις παραδοσιακές κοινότητες οι άνθρωποι έχουν την αίσθηση του χώρου - ένα δωμάτιο ή ένα χωριό όπου πραγματοποιούνται οι αλληλεπιδράσεις τους. Στις τεχνητές κοινότητες η αίσθηση του χώρου χρειάζεται λίγη φαντασία. Τα διαφορετικά πνευματικά μοντέλα που έχουν οι άνθρωποι για την ηλεκτρονική αγορά, περιπλέκει την ερώτηση του γιατί οι άνθρωποι θέλουν να κτίσουν κοινωνίες μέσω υπολογιστή. Μια τέτοια ερώτηση μας οδηγεί σε μια άλλη βασική ερώτηση του ποιες είναι οι δυνάμεις που κρατάνε μια κοινωνία.

Στον κυβερνοχώρο όμως η μεταμφίεση των λέξεων μπορεί να σας ξεγελάσει σχετικά με τους ανθρώπους. Το ίδιο όμως μπορεί να ειπωθεί για τα τηλέφωνα ή ακόμα και για την φυσική επικοινωνία. Η επικοινωνία με υπολογιστή εφοδιάζει νέους τρόπους για να ξεγελάει τους ανθρώπους και η πιο φανερή παραποίηση ταυτότητας θα εξαφανιστεί μόνο όταν αρκετοί άνθρωποι μάθουν να χρησιμοποιούν το περιβάλλον αυτό αποφασιστικά. Η Sara Kiesler παρατήρησε ότι η λέξη «phony» (ψεύτικο) είναι ένα τεχνούργημα των πρώτων χρόνων του τηλεφώνου, όπου οι media-αφελής άνθρωποι ξεγελιόντουσαν από "έμπειρους" ομιλητές με τρόπους που σήμερα δεν θα ξεγελούσαν ούτε ένα οκτάχρονο παιδί με "κυτταρικό" τηλέφωνο.

Αυτό το άγραφο κοινωνικό συμβόλαιο, μείγμα δυνατών και αδύνατων σχέσεων μεταξύ ανθρώπων με διάφορα κίνητρα, απαιτεί από κάποιον να δίνει κάτι αλλά ταυτόχρονα να παίρνει. Πρέπει να έχω υπ’ όψη τους φίλους μου και να τους στέλνω δείκτες σε δεδομένα που ίσως τους ενδιαφέρουν, παρά να πετάω τα πληροφοριακά μου απορρίμματα στον τεχνητό σωρό αχρήστων. Δεν χρειάζεται και πολύς κόπος για αυτό, αφού έτσι και αλλιώς πρέπει να ψάξω μέσα σε όλη αυτή την πληροφορία για να βρω τη γνώση που χρειάζομαι για τους δικούς μου σκοπούς. Χρειάζονται 2 πατήματα πλήκτρων για να σβήσω την πληροφορία και 3 για να την προωθήσω σε κάποιον άλλο. Το γεγονός ότι άλλοι έχουν υπ’ όψη τους τα ενδιαφέροντα μου όταν εξερευνούν τομείς του πληροφοριακού χώρου που εγώ δεν επισκέπτομαι συχνά, βρίσκω ότι προσφέρει μεγαλύτερη βοήθεια από αυτή που εγώ καταναλώνω. Είναι σαν γάμος μεταξύ αλτρουϊσμού και ιδιοτέλειας.

Η πρώτη φορά που έμαθα για τη συγκεκριμένη δυνατότητα του κυβερνοχώρου ήταν στις αρχές της ιστορίας του WELL, όταν προσκλήθηκα να συμμετάσχω σε μια ομάδα από ειδικούς οι οποίοι συμβουλεύουν το γραφείο τεχνολογικής αποτίμησης του Κονγκρέσσου των Η.Π.Α (U.S congress office of technology assessment - OTA). Το θέμα της αποτίμησης ήταν «συστήματα επικοινωνιών για την εποχή της πληροφορίας». Δεν είμαι ειδικός σε τεχνολογία ή πολιτική τηλεπικοινωνιών, αλλά γνωρίζω που μπορώ να βρω μια ομάδα από τέτοιους ειδικούς και πως μπορώ να τους πείσω να μου πούνε τι ξέρουν. Πριν πάω στη Ουάσινγκτον για την πρώτη μου συνάντηση με την ομάδα αυτή, άρχισα μια διάσκεψη στο WELL και προσκάλεσα φανατικούς οπαδούς της πληροφορίας, φίλους της τεχνολογίας και ειδικούς στις επικοινωνίες, για να με βοηθήσουν στο τι θα έλεγα. Μία καταπληκτική συλλογή «μυαλών» συνέρευσε για το θέμα και μερικοί μάλιστα από αυτούς δημιουργούσαν νέες κοινότητες όταν συγκρούονταν. Κάθε τηλεδιάσκεψη μπορεί να έχει εκατοντάδες διαφορετικά θέματα και κάθε θέμα μπορεί να έχει εκατοντάδες ανταποκρίσεις.

Μέχρι την ώρα που κάθισα με επικεφαλής βιομηχανιών, κυβερνητικούς συμβούλους και ειδικούς ακαδημαϊκούς, είχα πάνω από 200 σελίδες ειδικών συμβουλών από την δική μου ομάδα. Δεν θα μπορούσα να συγκεντρώσω τόση γνώση του θέματος μου ούτε σε μια ολόκληρη ακαδημαϊκή ή βιομηχανική καριέρα, και μας πήρε (εμένα και της τεχνητής μου κοινότητας) μόνο λίγα λεπτά τη μέρα για έξι εβδομάδες. Το WELL είναι αναμφισβήτητα μια επαγγελματική μαγική πηγή. Αν χρειάζεστε συγκεκριμένη πληροφορία ή τη γνώμη ενός ειδικού ή ένα δείκτη σε κάποια πηγή, μια τεχνητή κοινότητα είναι σαν μια ζωντανή εγκυκλοπαίδεια. Μπορεί να με ρωτήσει κάποιος εκδότης ή παραγωγός ή πελάτης τι γνωρίζω για το σύνταγμα ή για οπτικές ίνες ή για πνευματική ιδιοκτησία. Εγώ θα του απαντήσω «θα επικοινωνήσω μαζί σου σε 20 λεπτά » και αμέσως θα ανοίξω το modem μου. Έτσι όπως έμαθα να χρησιμοποιώ το WELL για να πάρω τις σωστές πληροφορίες τη σωστή στιγμή, θα έλεγα ότι οι ώρες που ξόδεψα βάζοντας πληροφορίες στο WELL ήταν οι πιο επικερδείς επαγγελματικές επενδύσεις που έχω κάνει ποτέ. Το WELL έγινε κομμάτι της ζωής μου, ένα κομμάτι το οποίο δεν θέλω να αποχωριστώ.

Η στρατηγική αυτή του να συλλέγουμε πληροφορίες και να αξιοποιούμε σκορπισμένες πληροφορίες μοιράζοντας δεσμούς στο δίκτυο, μπορεί να εφαρμοστεί σε ένα άπειρο αριθμό πεδίων, από λογοτεχνικές κριτικές μέχρι αξιολόγηση λογισμικού. Είναι ένας κομψός τρόπος για ένα επαρκώς μεγάλο αριθμό διάφορων ομάδων ανθρώπων για να επεκτείνουν τον βαθμό γνώσης τους και νομίζω ότι αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμα και αν οι άνθρωποι δεν ανήκουν σε κοινότητα άλλη από αυτήν της εταιρείας τους ή της ερευνητικής τους ειδικότητας. Οι τεχνητές κοινότητες είναι τόποι συνάντησης ανθρώπων αλλά είναι και εργαλεία. Ορισμένοι έρχονται στο WELL μόνο για την κοινότητα, άλλοι έρχονται για την πληροφορία, άλλοι και για τα δυο. Το WELL είναι μια πολύτιμη πηγή άντλησης πληροφοριών η οποία έγινε ένα αναπόσπαστο κομμάτι της επαγγελματικής μου ρουτίνας. Νομίζω ότι δουλεύει καλύτερα όταν το θεμελιώδης μοντέλο της κοινότητας είναι αρχικά απλό. Η αμοιβαιότητα είναι ένα βασικό στοιχείο οποιασδήποτε κουλτούρας βασισμένης στην αγορά, αλλά ο διακανονισμός που περιγράφω μου φαίνεται σαν είδος οικονομικού δώρου όπου οι άνθρωποι κάνουν πράγματα ο ένας για τον άλλον με σκοπό να δημιουργήσουν κάτι μεταξύ τους παρά για οικονομικά οφέλη. Όταν υπάρχει τέτοια διάθεση, όλοι κερδίζουν κάτι περισσότερο. Διαφορετικά πράγματα γίνονται πιθανά όταν το πνεύμα αυτό διαποτίζει τη σκέψη των ανθρώπων. Αντίστροφα, άνθρωποι που έχουν πολύτιμα πράγματα να προσφέρουν τείνουν να έχουν χαμηλά το κεφάλι και τις ιδέες για τον εαυτό τους όταν άπληστα ή εχθρικά πνεύματα επικρατούν στην online κοινότητα.

Αν δίνετε χρήσιμες πληροφορίες ελεύθερα, χωρίς την απαίτηση άμεσης και αποκλειστικής ανταπόδοσης, η δική σας αίτηση για πληροφορίες θα εκπληρωθεί πιο γρήγορα με μεγαλύτερες λεπτομέρειες από ότι θα γινόταν σε άλλη περίπτωση. Το πρόσωπο που βοηθάτε μπορεί να μην είναι σε θέση να σας βοηθήσει, αλλά κάποιο άλλο θα είναι. Δίνω ελεύθερα χρήσιμες πληροφορίες και πιστεύω ότι οι δικές μου αιτήσεις για πληροφορίες ανταποκρίνονται πιο γρήγορα και με μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Ένας κοινωνιολόγος θα έλεγε ότι η χρησιμότητα μου αύξησε το κοινωνικό μου κέρδος. Μπορώ να αυξήσω τις γνώσεις σας και ταυτόχρονα το κοινωνικό μου κέρδος λέγοντας σας κάτι που θέλετε να μάθετε, και μπορώ να μειώσω το ποσοστό του κέρδους μου στις εκτιμήσεις των άλλων, παραβιάζοντας τις κοινωνικές νόρμες της ομάδος. Για αυτό το λόγο είναι δύσκολο να διακρίνουμε άσκοπη ομιλία από μια σοβαρή τοποθέτηση. Σε μια τεχνητή κοινότητα η άσκοπη ομιλία είναι τοποθέτηση. Με την άσκοπη ομιλία οι άλλοι μαθαίνουν τι είδους άνθρωπος είστε, αν είστε έμπιστοι ή όχι, τι σας ενδιαφέρει. Μια αγορά δεν είναι μόνο τόπος συναλλαγών αλλά τόπος όπου συναντούνται άνθρωποι και σχηματίζουν άποψη ο ένας για τον άλλο.

Όταν το WELL ήταν στα αρχικά του στάδια, τέτοια γιορτή γνώσης είχε ένα είδος αφελούς ενθουσιώδους ενέργειας. Όταν επεκτείνουμε μια συζήτηση - διαφορετικοί χαρακτήρες γνωστοί μεταξύ τους από 4 ή 5 χρόνια τεχνητής ύπαρξης, αρκετές ώρες την μέρα - γίνεται πλουσιότερη αλλά όχι απαραίτητα ευχάριστη.

Χιλιάδες ατόμων από όλες τις χώρες του κόσμου συμμετέχουν σήμερα σε γραπτές συζητήσεις μέσω του διαδικτύου (IRC). Το IRC έχει επιτρέψει τη σύσταση μιας παγκόσμιας κουλτούρας από τρία βασικά στοιχεία: τεχνητές ταυτότητες, έξυπνες αντιδράσεις και χρήση λέξεων που καθορίζουν ένα γενικό πλαίσιο συζήτησης.

Τα συστήματα αυτά που επιτρέπουν σε ένα άτομο να στείλει δακτυλογραφημένες λέξεις απευθείας στην οθόνη ενός άλλου ατόμου που είναι συνδεδεμένο στο ίδιο σύστημα κατάγονται από τους πρώτους διαμοιραζόμενου - χρόνου υπολογιστές (time-sharing computers) της δεκαετίας του ’60. Από αυτήν την άποψη είναι ίσως ο πιο παλιός τύπος επικοινωνίας με τη μεσολάβηση υπολογιστή και πρόγονος του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Με την αποθήκευση των ηλεκτρονικών μηνυμάτων σε ένα ιδιωτικό ηλεκτρονικό ταχυδρομικό κουτί (mailbox) έως ότου ο παραλήπτης συνδεθεί και τα διαβάσει, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο διαφοροποιήθηκε από τα υπάρχοντα προγράμματα συνομιλίας τα οποία απαιτούσαν και τους δύο συνομιλητές να είναι συνδεδεμένοι στο δίκτυο την ίδια ώρα. Αλλά η ανάγκη για ένα είδος άμεσου διαλόγου διαμέσου υπολογιστή αυξήθηκε καθώς ασύγχρονα πολλά προς πολλά μέσα επικοινωνίας δημιουργήθηκαν. Το CB service του CompuServe είναι ίσως η πιο παλιά, συνεχώς λειτουργική και εμπορική υπηρεσία του IRC στον κόσμο. Το ηλεκτρονικό σύστημα συνομιλίας της Minitel στη Γαλλία διανύει τη δεύτερη δεκαετία του παραμένοντας δημοφιλές και στηριζόμενο από την κυβέρνηση. Το Habitat της Fujitsu συνδέέι το σύγχρονο ηλεκτρονικό σύστημα συνομιλίας με ένα περιβάλλον γραφικών που αναπαριστάνει με κινούμενα σχέδια τους συμμετέχοντες. Το IRC είναι το πρωτοποριακό ηλεκτρονικό σύστημα συνομιλίας του διαδικτύου που επιτρέπει τη σύνδεση πολλαπλών χρηστών.

Το 1988 η Jarkko Oikarinen από το πανεπιστήμιο του Oulu στη Φιλανδία έγραψε το αυθεντικό IRC πρόγραμμα, ένα σύγχρονο εργαλείο επικοινωνίας για πολλαπλούς χρήστες, σχεδιασμένο για το Internet. Πρώτα δοκιμάστηκε σε μια τοπική κοινότητα είκοσι χρηστών, έπειτα εγκαταστάθηκε στο φιλανδικό εθνικό δίκτυο και τελικά στο σκανδιναβικό τμήμα του Internet. Το IRC πολλαπλασιάστηκε στο ευρύτερο δίκτυο ως τα τέλη του 1988. Στην αρχή της δεκαετίας το ’90 υπήρχαν ήδη εκατοντάδες καναλιών και χιλιάδες ατόμων που συνομιλούσαν μέσω του δικτύου 24 ώρες την ημέρα. Τελικά επιστήμονες και μαθητές άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι το IRC ήταν ένας τρόπος να συγκαλούνται ανεπίσημες συζητήσεις μεταξύ γεωγραφικά απομακρυσμένων συναδέλφων, αλλά η συνεχώς αυξανόμενη δημοτικότητα του IRC φαίνεται να είναι κυρίως συνάρτηση της συγκίνησης που προκαλεί αυτό σαν ψυχολογικό και πνευματικό χώρο.

Γιατί όμως οι φορολογούμενοι θα είχαν κάποιο λόγο να υποστηρίζουν το χώρο ορισμένων; Αυτό είναι μια καλή ερώτηση που σχετίζεται άμεσα με την πρόσφατη συζήτηση για την ιδιωτικοποίηση του διαδικτύου. Θα πρέπει όμως να έχουμε κατά νου τη συμβολή που είχαν τέτοιου είδους χώροι στην τεχνολογική ανάπτυξη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το δημοφιλές τη δεκαετία του ’60 παιχνίδι «Ο Πόλεμος του διαστήματος» (Spacewar), το οποίο έστρεψε τα ακριβά ερευνητικά υπολογιστικά συστήματα προς τα βιντεο-παιχνίδια της δεκαετίας του ’70. Στα κορυφαία ερευνητικά κέντρα πληροφορικής, εκείνοι που είχαν σαν στόχο τους τη δημιουργία της επόμενης μορφής της τεχνολογίας των υπολογιστών, περνούσαν το χρόνο τους βομβαρδίζοντας ο ένας τον άλλον με τορπίλες πρωτονίων στις πρωτόγονες οθόνες. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι περισσότερες προσπάθειες για την εξάλειψη του Spacewar απέτυχαν. Όταν οι διαχειριστές (administrators) απενεργοποίησαν το Spacewar από τα κέντρα τους είδαν ότι η απόδοση στον προγραμματισμό μειώθηκε. Το Spacewar επιβίωσε ανεξάρτητα από τις γραφειοκρατικές αντιδράσεις μια και οι οπαδοί του ήταν οι καλύτεροι οπαδοί στα ερευνητικά έργα.

Αν σταθούμε λίγο στις κοινωνικές διαστάσεις του συστήματος θα δούμε ότι το IRC δε συμβαδίζει με τις παραδοσιακές θεωρίες για την ανθρώπινη επικοινωνία αφού την καθιστά δυνατή εκεί που πριν ήταν απίθανη: ομάδες ατόμων, γεωγραφικά απομακρυσμένες, μπορούν πια να χρησιμοποιούν το γραπτό λόγο ως μέσο συζήτησης. Η φυσική παρουσία απουσιάζει από το IRC. Η τηλεφωνική γραμμή σχεδόν εξαλείφει την αίσθηση της ανθρώπινης ύπαρξης πίσω από τις λέξεις. Οι λέξεις, η χάρη της έκφρασης και ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ τους, υπάρχουν σε μια καθαρά άυλη κατάσταση στο IRC.

Τα διάφορα ταμπού είναι αρνητικοί κοινωνικοί μηχανισμοί ελέγχου. Αξίζει αναγνώριση η δυνατότητα του IRC να καλλιεργεί πιο ισχυρούς θετικούς μηχανισμούς που υποστηρίζουν την αλληλεγγύη. Η ικανότητα να περιγράφεις φανταστικά περιβάλλοντα και πράξεις χρησιμοποιώντας μερικές λέξεις χαρακτηρίζουν το ύφος της κοινωνικής δομής που υποστηρίζεται από το IRC. Οι άνθρωποι που είναι επιδέξιοι στο να δημιουργούν ψευδαισθήσεις με αυτόν τον τρόπο, είναι εκείνοι οι οποίοι κερδίζουν τον έπαινο και την αναγνώριση από τους ομότιμούς τους. Είναι ακόμη βέβαιο ότι κάποιος με την είσοδό του στο IRC θα έχει ένα εγκάρδιο καλωσόρισμα ή και θα αποτελέσει επίκεντρο προσοχής. Εκεί ο καθένας βρίσκεται στη θέση που θα ήθελε να είναι, είναι ο ίδιος κοινό και κριτής.

Συχνά έχω ακούσει ομολογίες ότι η αδιάκοπη χρήση του IRC έκανε κάποιους μανιακούς να ξοδεύουν εκεί τον περισσότερο χρόνο τους παρά να έρχονται σε επαφή με τους φυσικούς τους φίλους. Το αποτέλεσμα ήταν να έχουν πιο έντονο το αίσθημα της μοναξιάς όσο δεν ήταν συνδεδεμένοι στο δίκτυο. Όπως ήταν αναμενόμενο οι ερωτήσεις που σχετίζονται με τη σωστή χρήση ενός μέσου επικοινωνίας καλλιέργησαν βαθύτερα ερωτήματα σχετικά με το πώς θεωρεί η κοινωνία μας σωστό να καταναλώνει κάποιος το χρόνο του. Είναι καλό ή κακό αν ένα μοναχικό άτομο επιλέξει να περνά πολλές από τις ώρες του σε μια ιδεατή κοινωνία ανταλλάσσοντας ιδέες με ξένους που βρίσκονται σε διαφορετικές ηπείρους; Ποια εξουσία θα έδινε σε ένα άτομο θεσμό το δικαίωμα να παρεμβαίνει σε τέτοιου είδους υποθέσεις;

Η ανυπαρξία συστηματικών παρατηρήσεων που θα βασίζονταν σε πραγματικά περιστατικά καθιστά πρόωρα τα οποιαδήποτε συμπεράσματα σχετικά με τους κινδύνους του IRC. Πρέπει να μάθουμε περισσότερα για τις κοινωνικές διαστάσεις του προβλήματος. Οι σοβαρές ερωτήσεις σχετικά με τις πιθανές αρνητικές επιδράσεις του μέσου κάνουν έντονη την ανάγκη για επιστημονική προσοχή. Εκείνο που πρέπει τελικά να γίνει είναι να απαρνηθούμε την τεχνολογία, να δημιουργήσουμε ίσως μια νέα μορφή επικοινωνίας, ή θα ήταν πιο σοφή στρατηγική η σωστή χρήση και αποφυγή της εμμονής;

Ένας τρόπος για να δείτε πως είναι το WELL, είναι να μάθετε κάποια πράγματα για τους ανθρώπους που το χρησιμοποιούν. Μόλις προσαρμόστηκα στο WELL έβρισκα ό,τι πληροφορία ήθελα. Τότε κατάλαβα ότι οι άνθρωποι που έχουν την πληροφορία είναι πιο ενδιαφέροντες από την ίδια την πληροφορία. Έχει ρίζες στους κόλπους του San Francisco και σε 2 διαφορετικές πολιτιστικές επαναστάσεις που έγιναν εκεί σε προηγούμενες δεκαετίες. Ο κατάλογος Whole earth αρχικά εμφανίστηκε από την αντικουλτούρα που, σύμφωνα με τον Stewart Brand, ήταν τρόπος για παροχή και πρόσβαση εργαλείων και ιδεών σε κοινότητες που εξερευνούσαν εναλλακτικούς τρόπους ζωής σε δάση του Mendocino ή σε ερήμους έξω από το Santa Fe. Οι κατάλογοι Whole earth και τα περιοδικά που δημιούργησαν, Co-evolution και Whole earth review, έχουν ζήσει περισσότερο από την ίδια την αντικουλτούρα αφού εξακολουθούν να υπάρχουν μετά από 25 χρόνια. Για πολλά χρόνια οι άνθρωποι, που εξερευνούν εναλλακτικούς τρόπους και είναι ανοικτοί σε ιδέες που δεν βρίσκουμε συχνά στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, έχουν βρεθεί σε πόλεις παρά σε αγροτικές κοινότητες όπου η ανάγκη τους για νέα εργαλεία και ιδέες δεν τους εγκατέλειψε. Ο πρώτος κατάλογος Whole Earth ήταν η πρώτη ιδεαλιστική επιχείρηση από την αντικουλτούρα, εκτός της μουσικής, που κέρδισε την κουλτουριάρικη νομιμοποίηση της οικονομικής επιτυχίας.

Το πλήρωμα του Whole earth είχε δεχθεί μια μεγάλη ώθηση στα μέσα της δεκαετίας του 80 για να παράγει μια ενημερωμένη έκδοση, ένα έργο που περιελάμβανε πολλούς γραφικά χωρισμένους συγγραφείς και συντάκτες, πολλοί από τους οποίους χρησιμοποιούσαν υπολογιστές. Αγόρασαν ένα mini-υπολογιστή και άδεια για το Picospan, ένα πρόγραμμα για επικοινωνία με υπολογιστή, ενοικίασαν ένα γραφείο δίπλα από το γραφείο του περιοδικού, ενοικίασαν γραμμές εγκατέστησαν modem και έτσι το 1985 γεννήθηκε το WELL. Το πλήρωμα του καταλόγου Whole Earth, βασισμένο στην επιτυχία του καταλόγου, δημιούργησε ένα νέο περιοδικό το Whole Earth Software Review και, μετά την ίδρυση του WELL, εισέπραξε προκαταβολικά 1,4 εκατομμύρια δολάρια για τον κατάλογο Whole Earth Software.Ήταν πλέον καιρός για την επιτυχία να πάρει άλλη στροφή: Το Well ήταν το μόνο από 3 έργα που πέτυχε. Το Whole Earth Review επιβίωσε γραπτώς. Το WELL πέτυχε ακόμα πιο πολλά. Οι ιδρυτές αρχικά δεν ήταν σίγουροι ότι το WELL θα αναπτυσσόταν αλλά θα προμήθευαν εργαλεία για να το κάνουν κάτι χρήσιμο. Ήταν ένα πολιτιστικό πείραμα και η επιχείρηση σχεδιάστηκε για να επιτύχει ή να αποτύχει με βάση τα αποτελέσματα του πειράματος. Μετά από ένα χρόνο με το WELL κατάλαβα ότι το πολιτιστικό αυτό πείραμα της διατήρησης ενός online σαλονιού πήγαινε μια χαρά. Ο Stewart Brand διάλεξε τον Matthew McClure για διευθυντή-τεχνικό, διαχειριστή, αυτόν που θα έδιωχνε τους ανεπιθύμητους - ο οποίος, όχι τυχαία, γνώριζε καλά τους υπολογιστές και ήταν ένας από τους πιο επιτυχημένους των κοινοτήτων που άρχισαν την δεκαετία του 60. Οι Brand και McClure άρχισαν μια υψηλών τόνων με λίγους κανόνες συζήτηση όπου οι καλοί στα δίκτυα, φουτουριστές, απροσάρμοστοι οι οποίοι έμαθαν πως να βγάζουν δουλειά για εμάς, θα ανέβαζαν την τεχνολογία της επικοινωνίας με υπολογιστή στα πολιτιστικά της όρια. Ο Matthew McClure παρατήρησε ότι το όραμα του Stewart ήταν πολύ σημαντικό στη σχεδίαση. Το όραμα πάνω στο οποίο συμφώνησαν οι McClure και Brand αφορούσε 3 στόχους: να διευκολύνουν τις επικοινωνίες ανάμεσα σε ενδιαφέροντα άτομα στους κόλπους του San Francisco, να εξασφαλίσουν έμπειρες διασκέψεις σε χαμηλές τιμές και να φέρουν το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (e-mail) στο σύνολο. Γνώριζαν ότι για να φτάσουν το σύνολο έπρεπε να αρχίσουν με ενδιαφέροντα άτομα έχοντας συζητήσεις σε ένα πιο ψηλό επίπεδο παρά σε ένα συνηθισμένο BBS. Για αυτό προσκάλεσαν πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους, τους έδωσαν δωρεάν λογαριασμούς, τους ονόμασαν «hosts» και τους ενθάρυναν να αναδημιουργήσουν την ατμόσφαιρα ενός Παρισινού σαλονιού - μια ομάδα σαλονιών.

Ο Kevin Kelly ήταν ο εκδότης του Whole Earth Review για πολλά χρόνια μετά την ανάπτυξη του WELL. Η τηλεδιάσκεψη των Hackers ήταν δική του ιδέα. Αναθεώρησε επίσης τους αρχικούς σχεδιαστικούς σκοπούς του WELL, όπως αυτοί είχαν τεθεί από τους σχεδιαστές του κατά το επιχειρησιακό τους άνοιγμα το 1985.

1. Η πρόσβαση σε αυτό έπρεπε να είναι όσο το δυνατό φθηνότερη. Αυτό ήταν στόχος, όχι δέσμευση.
2. Έπρεπε να είναι κερδοφόρο. Το WELL είναι ένα από τα λειτουργικά συστήματα που έχουν μέλλον.
3. Θα ήταν ένας ανοιχτός ως προς τα όριά του χώρος.
4. Θα ήταν αυτοδιοικούμενο.
5. Επρόκειτο για ένα σχεδιαστικό πείραμα των πρώτων χρηστών, έτσι ώστε να το κληροδοτήσουν στους επόμενους. Η χρήση του συστήματος θα εξελισσόταν μαζί με το σύστημα όσο αυτό θα χτιζόταν.
6. Θα ήταν μια κοινότητα που θα αντανακλούσε τη φύση των εκδόσεων Whole Earth..

«Το σύστημα είναι οι άνθρωποι» είναι αυτό που βλέπεις μόλις συνδέεσαι στο TWICS, ένα αγγλικό σύστημα τηλεδιάσκεψης στο Τόκιο. Το ίδιο κατέληξε να ισχύει και για το WELL, τόσο επειδή το προέβλεπε η σχεδίαση όσο και από σύμπτωση. Ο Mathew McClure κατάλαβε ότι η επιχείρηση είχε να κάνει με το να στέλνει τους πελάτες ο ένας στον άλλον και να τους αφήνει να διεκπεραιώνουν οτιδήποτε άλλο μόνοι τους. Αυτό ήταν μια βασική αποκάλυψη που κράτησε την επιχείρηση σε ένα καλό επίπεδο στα επόμενα χρόνια. Ο διάδοχός του αντιστάθηκε επίσης στον πειρασμό να ασκήσει έλεγχο στην κουλτούρα και να την αφήσει να βρει μόνη της το δικό της σύστημα κοινωνικής διακυβέρνησης.

Οι άνθρωποι που έψαχναν για ένα πλήρες και συλλογικό έργο στον κυβερνοχώρο συνέρεαν στο WELL. Οι «τρόφιμοι» κατέλαβαν το «άσυλο» και το τελευταίο κέρδισε από αυτό. «Οτιδήποτε υπάρχει βασίζεται πάνω μας» έγινε το σύνθημα από την εξελισσόμενη κοινότητα το WELL.

Όλο το δίκτυο Whole Earth - ουτοπιστές, οπαδοί ηλιακής ενέργειας, σοβαροί οικολόγοι, αθάνατοι, βιοσφαιρικοί, περιβαλλοντολόγοι, κοινωνικά στελέχη - ήταν μέρος του βασικού τμήματος του πληθυσμού από την αρχή. Υπήρχαν όμως και άλλα βασικά στοιχεία. Το ένα ήταν η κουλτούρα μειονότητας που συνέβη 10 χρόνια μετά την εποχή της αντικουλτούρας - η επανάσταση των προσωπικών υπολογιστών. Οι προσωπικοί υπολογιστές και η PC βιομηχανία είχαν δημιουργηθεί από νεαρούς εικονομάχους που ήθελαν να αλλάξουν τον κόσμο με έξυπνα εργαλεία. Τα PC ήταν για αυτούς γούρι για κάποιου νέου είδους πολέμου απελευθέρωσης.

Το Whole Earth τους τίμησε, συμπεριλαμβανομένου και των μεταξύ τους παρανόμων, με τις συσκέψεις των αρχικών hackers. Οι νεαροί αυτοί ατσίδες και οι πιο μεγάλοι που δούλευαν με mainframes (υπολογιστές μεγάλης ισχύος), εμφανίστηκαν νωρίς στο WELL γιατί το περιεχόμενο του ίδιου του συστήματος - το λειτουργικό σύστημα Unix και η γλώσσα προγραμματισμού C - ήταν φτιαγμένο πειραματικά και ήταν διαθέσιμο για: μπαλώματα από τους υπεύθυνους δεξιοτέχνες.

Ένα άλλο πολιτιστικό στοιχείο το οποίο ξέφυγε από τις αρχές της αντικουλτούρας με πολλούς τρόπους, ήταν οι deadheads. Έχουν γραφτεί βιβλία για την μειονότητα που μεγάλωσε γύρω από την ομάδα αυτή, τους Grateful Dead. Οι Deadheads έχουν δυνατό αίσθημα για την κοινότητα αλλά μπορούν να το φανερώσουν μόνο στο κοινό όταν η μπάντα είχε συναυλία. Υπήρξαν μια κοινότητα που προσπαθούσε βρει χώρο να φιλοξενηθεί, όταν αρκετοί deadheads που καταλάβαιναν την τεχνολογία άρχισαν μια «Grateful Dead τηλεδιάσκεψη» στο WELL. Οι GD ήταν φαινομενικά τόσο επιτυχείς έτσι ώστε, για τα πρώτα χρόνια, οι Deadheads ήταν με διαφορά η μόνη και μεγαλύτερη πηγή εισοδήματος για την επιχείρηση.

Ανάμεσα στα άλλα προέκυψαν και οι πρώτοι «κολυμβητές» στο χείμαρρο της πληροφορίας, οι φουτουριστές, συγγραφείς και δημοσιογράφοι. Πολλοί δημοσιογράφοι επωνύμων εφημερίδων και περιοδικών, τους οποίους γνωρίζω προσωπικά, προσπαθούν κάτι να ακούσουν καθώς είναι συνδεδεμένοι στο WELL. Στο Cillicon Valley κάποιοι παραμονεύουν να κρυφακούσουν «ψιλοκουβεντούλα». Δημοσιογράφοι θέλουν να προσελκύσουν άλλους δημοσιογράφους, και ο σκοπός τους είναι να προσελκύσουν όλους τους άλλους. Οι περισσότεροι πρέπει να χρησιμοποιήσουν ένα παλιό μέσο, έτσι ώστε να ενημερωθούν για την άφιξη ενός νέου μέσου.

Τα πράγματα άλλαξαν, με ταχύτητα και αργά συγχρόνως, στο WELL. Όταν εγώ συνδέθηκα (καλοκαίρι του 1985) υπήρχαν περίπου 600 μέλη στο WELL. Φαινόταν και τότε, όπως και τώρα, ότι το 10% των μελών μιλούσε κατά 80%. Τώρα υπάρχουν 6000 άτομα με καθαρό κέρδος περίπου 100 το μήνα. Εκεί φαίνεται να υπάρχουν περισσότερες γυναίκες από ότι σε άλλα σημεία του κυβερνοχώρου. Οι περισσότεροι από αυτούς που συναντώ φαίνεται να είναι λευκοί ή Ασιάτες. Αφρικανοί και Αμερικανοί δε λείπουν, αλλά δεν είναι ευδιάκριτοι. Το γένος και η ηλικία είναι αόρατα επίσης. Θα υπέθετα ότι το WELL αποτελείται κατά 80% από άνδρες και 20% από γυναίκες περίπου. Δεν ξέρω αν οι περισσότεροι χρήστες του WELL θα ήθελαν να συμμετάσχουν σε μια επίσημη δημογραφική στατιστική: είναι κάτι για το οποίο συζητούμε, διαφωνούμε ή αστειευόμαστε.

Ένας βασικός κοινωνικός κανόνας τέθηκε στο Picospan, το λογισμικό του WELL: κανένας δεν είναι ανώνυμος. Για όλους απαιτείται να επισυνάψουν την πραγματική τους ταυτότητα ως χρήστες σε οτιδήποτε στέλνουν. Είναι δυνατό να χρησιμοποιήσουν ψευδώνυμα για να δημιουργήσουν εναλλακτικές ταυτότητες ή να μεταφέρουν μηνύματα, αλλά τα ψευδώνυμα συνδέονται πάντα με ό,τι στέλνεται στον πραγματικό χρήστη. Έτσι ξεχωριστές προσωπικότητες - που μπορεί ή όχι να ανταποκρίνονται στο πραγματικό κάτοχο του λογαριασμού - είναι υπεύθυνες για ό,τι στέλνουν. Τα πρώτα χρόνια εκείνο που έβλεπες στην οθόνη μόλις συνδεόσουν στο WELL, ήταν: «Οι δικές σου λέξεις σου ανήκουν». Στον Steward Brand, το συνεφευρέτη του WELL, αρέσει να χρησιμοποιεί τα εξής επιγράμματα: «Whole Earth», «Η πληροφορία θέλει να είναι ελεύθερη». Όπως τα καλύτερα επιγράμματα, το «Οι δικές σου λέξεις σου ανήκουν» δέχεται και αυτό πολλαπλές ερμηνείες. Το γεγονός της υπευθυνότητας και της ιδιοκτησίας των λέξεων αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας στο χώρο του WELL.

Όμως ποια είναι τα μέλη του WELL και τι θέλουν να συζητούν; Εγώ μπορώ να σας μιλήσω για εκείνους που γνωρίζω μέσα στα έξι χρόνια, Αλλά το WELL είναι κάτι μεγαλύτερο από το σύνολο των φίλων που έχει κάποιος. Τα χαρακτηριστικά του συνόλου των ανθρώπων που συντονίζονται σε ένα ακουστικό μήνυμα το οποίο στέλνεται ηλεκτρονικά, ανεξάρτητα από το εάν οι ίδιοι στέλνουν κάτι δημόσια ή όχι, καθορίζουν το ύφος του χώρου. Υπάρχει ένα δια-τοπικιστικό συναίσθημα για το «ποιοι είμαστε;» που υπερβαίνει τον κύκλο των φίλων και γνωριμιών που δημιουργεί κάποιος στο χώρο από απόσταση ή όχι.

Δύο από τα πρώτα μέλη του WELL που συνάντησα ήταν ο Dhawk και η Mandel: όπως οι νεοσύλλεκτοι σε οποιοδήποτε τόλμημα συνδεθήκαμε στενά μεταξύ μας. Αυτή η άμεση συναδέλφωση κατέστη αναγκαία από την περίπλοκη σύνθεση του λογισμικού του WELL. Η ανάπτυξη ενός φιλικού προς τον άνθρωπο περιβάλλοντος χρήσης για την επικοινωνία μέσω υπολογιστή πραγματοποιήθηκε στην περίοδο του Pleistocene όταν το PicoSpan σχεδιάστηκε. Δεν είναι εύκολο να προσανατολιστείς μέσα στο WELL και στην αρχή υπάρχει η άσχημη ψευδαίσθηση ότι όλοι βλέπουν τα λάθη σου όσο εσύ μαθαίνεις να εξερευνείς το χώρο. Το ολιγομελές προσωπικό του WELL ήταν πρόθυμο να κατατοπίζει τους μπερδεμένους νεο-εισακτέους μέσω τηλεφώνου, αλλά οι περισσότεροι από τους τελευταίους που ξέρουν το χώρο ανυπομονούν να ενθαρρύνουν δραστικά τους άλλους. Ο David Hawkins εργάστηκε ως μηχανικός και ηλεκτρολόγος και συνειδητοποίησε ότι γρήγορα έμαθε αρκετά για το λογισμικό του WELL, ώστε να παίξει το ρόλο ενός χωρίς αμοιβή καθοδηγητή για όλους εμάς που γίναμε μέλη την ίδια με αυτόν περίοδο.

Κάθε σύστημα επικοινωνίας με τη μεσολάβηση υπολογιστή προσφέρει στους χρήστες εργαλεία για να δημιουργήσουν τη δική τους αίσθηση του χώρου, καθορίζοντας οι ίδιοι τον τρόπο με τον οποίο πλοηγούνται μέσα στη βάση των τηλεδιασκέψεων, των θεμάτων και των απαντήσεων. Μία τηλεδιάσκεψη είναι σαν ένα μέρος στο οποίο πηγαίνεις. Αν πηγαίνεις σε διάφορα διαφορετικά μέρη σύμφωνα με μία συγκεκριμένη σειρά το γεγονός αυτό μοιάζει να ενισχύει το αίσθημα του χώρου δημιουργώντας μία ακολουθιακή, εθιμοτυπική γειτονιά την οποία επίσης μοιράζεσαι με άλλους. Βλέπεις μερικούς από τους ίδιους χρήστες σε διαφορετικά μέρη της ίδιας γειτονιάς. Μερικά πρόσωπα τα βλέπεις μόνο σε κάποιο συγκεκριμένο περιβάλλον - την τηλεδιάσκεψη των γονιών, την τηλεδιάσκεψη των Grateful dead tours (the Grateful dead tours conference), στα πολιτικά ή στις συνδιασκέψεις σεξουαλικού περιεχομένου.

Η δική μου γειτονιά στο WELL απεικονίζεται στο .cflist, το αρχείο στο οποίο καταχωρούνται οι προτιμήσεις μου σχετικά με την σειρά των τηλεδιασκέψεων τις οποίες επισκέπτομαι. Υπάρχει πάντα η δυνατότητα να επισκεφθώ οποιαδήποτε τηλεδιάσκεψη με μία εντολή, αλλά με το .cflist αρχείο δομείς το χρόνο σου στο δίκτυο, πηγαίνοντας από τηλεδιάσκεψη σε καθορισμένη τηλεδιάσκεψη ανά τακτά χρονικά διαστήματα, διαβάζοντας και πιθανώς απαντώντας σε διάφορα συμβαίνοντα σε πολλές διαφορετικές περιοχές. Αυτό είναι το τμήμα της τέχνης της συνδιάλεξης στο οποίο ανακάλυψα ότι ο υπολογιστής προσθέτει αξία στην πνευματική δραστηριότητα της συζήτησης επίσημα διαφορετικών ή ξεχωριστών θεμάτων με ασύγχρονο τρόπο, από διαφορετικές περιοχές του πλανήτη, σε εκτεταμένες χρονικές περιόδους, επιτρέποντας σε ομάδες να δομήσουν τις συζητήσεις κατά θέμα πάνω στο χρόνο.

Το .cflist αρχείο μου ξεκινά για συναισθηματικούς λόγους, με τη Mind conference που είναι η πρώτη την οποία επισκέφθηκα στο WELL τo 1985. Στο πέρασμα των χρόνων έχω αλλάξει εκατοντάδες φορές το .cflist αρχείο μου, ώστε να προσθέσω ή να διαγράψω τηλεδιάσκεψη από την μόνιμη γειτονιά μου, όμως πάντα κράτησα την MIND στην ηγετική θέση. Το έμβλημα της εισαγωγικής οθόνης για την conference του MIND επιδείκνυε σε κάθε χρήστη την ακριβή φάση της σελήνης σε αριθμούς και σε ASCII γραφικά κάθε φορά που συνδέονταν σ’αυτήν.

Όμως ο εθελοντής προγραμματιστής ο οποίος είχε δημιουργήσει το phoon πρόγραμμα αποφάσισε να το αποσύρει, χρόνια αργότερα, εξαιτίας μίας διαμάχης με τη διοίκηση του WELL. Υπάρχει συχνά ένας τεχνολογικός διακανονισμός σε κάθε κοινωνικό πρόβλημα μέσα στη δεδομένη περιοχή. Επειδή το Well μοιάζει να είναι μία τομή πολλών διαφορετικών κουλτουρών, έχουν πραγματοποιηθεί πολλά πειράματα με λογισμικά εργαλεία τα οποία στοχεύουν στο να βελτιώσουν τα προβλήματα τα οποία έμοιαζαν να ξεφυτρώνουν συνεχώς ανάμεσα στους ανθρώπους, είτε λόγω της φύσης του μέσου, είτε λόγω της φύσης των ανθρώπων. Μια τρομακτικά πολυτελής δεξαμενή ταλέντων δωριζόταν από εθελοντές προγραμματιστές για τη δημιουργία εργαλείων ή ακόμα και όπλων για τους χρήστες του WELL, για να τα βγάλουν πέρα ο ένας με τον άλλο. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να προσφέρουν προγράμματα στο WELL αλλά και να τα αφαιρούν. Αναγνώστες εκτός δικτύου αλλά και εργαλεία που βρίσκονται στο δίκτυο και τα οποία προέρχονται από εθελοντές προγραμματιστές πρόσφεραν σε όλους τους υπόλοιπους αυξημένη δύναμη επικοινωνίας.

Αυτό που ακολουθεί είναι η τηλεδιάσκεψη των Νέων (News Conference). Αυτό είναι το κοινόβιο, το μέρος το οποίο οι περισσότεροι άνθρωποι επισκέπτονται περισσότερο συχνά, στο οποίο ο πολλαπλασιασμός των πιο εξωφρενικών, από άποψη θεματολογίας θεμάτων, δεν εμπεριέχει κανένα ολέθριο κίνδυνο, στο οποίο σημαντικές ανακοινώσεις σχετικά είτε με το σύστημα είτε με γεγονότα της κοινωνικής ζωής είτε με νέες τηλεδιασκέψεις λάμβαναν χώρα. Όταν γίνεται κάποιος σεισμός ή υπάρχει κάπου φωτιά το News είναι ο χώρος στον οποίο όλοι θέλουν να βρεθούν. Μετά το σεισμό του 1989 αλλά και κατά τη διάρκεια της φωτιάς στα Oakland το 1991, το Well ήταν ο χώρος στον οποίο μπορούσες να μάθεις τις ζημιές στη τοπική γεωγραφικά κοινότητα, να προσφέρεις βοήθεια σε όσους τη χρειάζονταν αλλά και να πάρεις πληροφορίες από πρώτο χέρι. Κατά τη διάρκεια των γεγονότων στην πλατεία Tienanmen, στον πόλεμο του κόλπου, στο Σοβιετικό πραξικόπημα, το Well ήταν μία χοάνη μέσων μαζικής ενημέρωσης, με σύντομα αποσπάσματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από το Tel Aviv και ολόκληρα Newsgroups τροφοδοτούμενα με fax από την Κίνα, να ξεφυτρώνουν ανάμεσα στα θέματα των News Conferences, τα οποία μετατρέπονταν με ταχείς ρυθμούς σε ξεχωριστές, αυτόνομες συνδιαλέξεις. Κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε μεγάλης κρίσης στον πραγματικό κόσμο το σύνηθες ήταν και είναι ο συντονισμός στο κανάλι CNN και η σύνδεση στο WELL.

Μετά το News ακολουθεί το Hosts στο οποίο συνήθως συμβαίνουν τα ποιο καυτά πράγματα. H κοινότητα του Hosts έχει τη δική της ιστορία. Όλοι θα συμφωνούσαν ότι η επιτυχία του WELL στα πρώτα πέντε του χρόνια οφείλεται αποκλειστικά στις προσπάθειες που κατέβαλαν οι οικοδεσπότες (hosts) της τηλεδιάσκεψης - χαρακτήρες οι οποίοι βρίσκονται στο δίκτυο και είναι αυτοί που δημιούργησαν το χαρακτήρα των πρώτων γειτονιών και διατήρησαν την ουσία μεταξύ τους σε όλη την έκταση του Well, αλλά ακόμα πιο εύστοχα και αποτελεσματικά στη τηλεδιάσκεψη των Host. Μερικά πικάντικα αναγνώσματα, κείμενα στο Archives conference, προέρχονται από τις διαφωνίες των παλαιότερων hosts - με ουσιαστικά και θεμελιώδη επιχειρήματα σχετικά με τις συνέπειες της επικοινωνίας με τη μεσολάβηση του υπολογιστή σχετικά με τα πολιτικά δικαιώματα, την πνευματική ιδιοκτησία, τη λογοκρισία. Τα επιχειρήματα αυτά ανήκουν σε ανθρώπους οι οποίοι γνωρίζουν το θέμα πάνω στο οποίο μιλάνε και οι οποίοι βρίσκονται στον ίδιο χώρο με πολλούς άλλους ανθρώπους που δεν ξέρουν γιατί μιλάνε, ωστόσο τους αρέσει να μιλάνε έτσι και αλλιώς, μέσω της οθόνης και του πληκτρολογίου επί χρόνια.

Σ’ αυτό τον τεχνητό κόσμο οι στυλοβάτες της κοινότητας αλλά και οι χειρότεροι παραβάτες της δημόσιας διακριτικότητας ανήκουν στην ίδια ομάδα - τους hosts. Στην καλύτερη και στη χειρότερη περίπτωση, αυτό το δέκα τοις εκατό του συνδεμένου στο δίκτυο πληθυσμού παράγει τα νοήματα για τα οποία το υπόλοιπο ενενήντα τοις εκατό επιμένει να πληρώνει για να τα διαβάσει. Όπως θα έκανε κάθε καλός οικοδεσπότης σε οποιαδήποτε κοινωνική συγκέντρωση, κάνει τους νεοεισερχόμενους να αισθάνονται άνετα, δημιουργούν συζητήσεις που κρατούν το ενδιαφέρον ζωντανό, μεσολαβούν στις διαφωνίες, ξεκαθαρίζουν τα μπερδέματα και πετάνε έξω τους κακοπροαίρετους αν είναι απαραίτητο. Ο οικοδεσπότης του WELL είναι σε ένα ποσοστό, υπεύθυνος της αίθουσας υποδοχής αλλά και υπεύθυνος της σάλας, οικοδεσπότης σε δημόσια συζήτηση κατά ένα μέρος αλλά και εκδότης κατά κάποιο άλλο. Η μόνη δύναμη να λογοκριθεί ή να απαγορευθεί η πρόσβαση σε ένα χρήστη ανήκει στον host. Η ακολουθούμενη πολιτική ποικίλει από host σε host, και αυτή είναι η μόνη πολιτική που εφαρμόζεται πάντα. Η μόνη δικαιοσύνη για όσους χρησιμοποιούν με λάθος τρόπο αυτή την δύναμη είναι η υποχρεωτική συμμετοχή σε εκ των υστέρων εξουθενωτική και υβριστική διαδικασία που διαρκεί εβδομάδες.

Η κοινότητα των hosts είναι κατά κάποιο τρόπο μακράς διαρκείας σαπουνόπερα, συνεύρεση συμπολιτών, καβγατζίδικο στέκι, κοινωνία αναρχικών συζητήσεων, δημιουργική ομαδοποίηση μυαλών, ματωμένη αρένα, «αίθουσα των δημοσίων συναθροίσεων», πάρκο νηπίων, ομαδική συνάντηση. Η τηλεδιάσκεψη των host είναι εξαιρετικά γενική, περιλαμβάνει από τεχνικές ερωτήσεις ως προσωπικές επιθέσεις. Η πολιτική της τηλεδιάσκεψης υποτίθεται ότι είναι περιορισμένη σε θέματα που αφορούν στο τι είναι η πολιτική του Well, ή τι θα έπρεπε να είναι. Η εν μέρη λανθασμένη, η εν μέρη ακριβής αντίληψη ότι οι οικοδεσπότες και οι υπόλοιποι χρήστες έχουν ισχυρή επιρροή πάνω στην πολιτική του Well, είναι μέρος αυτού που τρέφει την διαμάχη εδώ, και ένα ισχυρό στοιχείο της φήμης των υποστηρικτών των ανθρώπινων δικαιωμάτων για τη συμβατική Wellική αντίληψη της. Αφού τα κατάφερα με δυσκολία να περάσω μέσω καυτών νέων διαφωνιών στο Hot New Dispute in News, Hosts and Policy χρονικής διάρκειας μιας μέρας ή κάποιων ωρών ελέγχω τις τηλεδιασκέψεις που φιλοξενώ - info, Virtual Communities, Virtual reality. Μετά από αυτό το .cflist αρχείο μου με κατευθύνει, με το πάτημα ενός τερματιστή γραμμής (enter), στο πρώτο νέο θέμα ή απάντηση στο Parenting, Writers’, Grateful Dead tours, Telecommunication, Macindosh, Weird, Electronic Frontier Foundation, Whole Earth, Books, Media, Men on the WELL, Miscellaneous, and Unclear Conferences.

Η κοινωνική δυναμική του WELL δημιούργησε νέες τηλεδιασκέψεις ως απάντηση σε διαφορετικά είδη πιέσεων. Οποτεδήποτε ένα καυτό διαπροσωπικό ή δογματικής φύσης θέμα ξεσπάει, για παράδειγμα, άνθρωποι που θέλουν να παρουσιάσουν τη διαφωνία τους ή να εκφωνήσουν ένα δραματικό αποχαιρετιστήριο λόγο ή να αποκαλύψουν σκανδαλώδη γεγονότα ή σοβαρές κατηγορίες στην πιο συχνά επισκεπτόμενη περιοχή στο WELL, η οποία είναι συνήθως ο τόπος που οι άλλοι επιθυμούν να είναι το κοινόβιο - ένας χώρος στον οποίο άνθρωποι από διαφορετικές υποκοινότητες μπορούν να έρθουν για να ανακαλύψουν τι συμβαίνει σε όλη την περιοχή του WELL, αλλά και έξω από αυτή, ο χώρος στον οποίο μπορούν να θέσουν ερωτήσεις στην επιτροπή ως σύνολο. Όταν υπερβολικά πολλές συζητήσεις για το ποια θα έπρεπε να είναι η επίσημη πολιτική του WELL, σχετικά με τη λογοκρισία ή με την πνευματική ιδιοκτησία ή με τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συμπεριφέρονται ο ένας στον άλλο, ξεσπούν, υπάρχει η τάση να γεμίζει ο χώρος, στον οποίο πήγαιναν οι άνθρωποι για να αποκτήσουν μία γρήγορη άποψη του τι συμβαίνει έξω από τη γειτονιά τους. Με τον τρόπο αυτό γεννήθηκε η τηλεδιάσκεψη για την πολιτική, η Policy conference.

Όμως τότε το Well διευρύνθηκε και δεν ήταν πια μόνο θέμα πολιτικής αλλά διοίκησης, και κοινωνικής αντίληψης θεμάτων όπως αυτό της πολιτικής ορθότητας ή του δικαιώματος των χρηστών να καθορίζουν τους κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς του συστήματος. Αρκετά χρόνια και έξι χιλιάδες περισσότερους χρήστες μετά την διάσπαση των News και Policy conferences, άλλη μία καινούργια τηλεδιάσκεψη προέκυψε από το News - το ΜetaWell, μία τηλεδιάσκεψη η οποία δημιουργήθηκε αυστηρά για τις συζητήσεις που αφορούν το Well αυτό καθ’ αυτό, τη φύση του, τη θέση του (συχνά τρομερή), το μέλλον του. Το να συγκεντρώνεις την προσοχή στα κοινά είναι δυνατή πράξη. Μερικοί άνθρωποι μοιάζουν να έλκονται στο να λειτουργούν εκεί. Άλλοι ξεσπούν εκεί σε πράξεις απελπισίας, μετά από ένα ιστορικό απογοήτευσης ή κάτι άλλο. Το να έχεις να κάνεις με ανθρώπους που είναι τόσο σταθερά εκτός θέματος ή προφανώς βαθιά βυθισμένοι στην ασυναρτησία, φλυαρία, ρυπαρολογία, είναι ένα από τα γεγονότα τα οποία προκαλούν μία κοινότητα να αποφασίσει για το ποιες είναι πραγματικά οι αξίες της, ή ποιες οφείλουν να είναι.

Κάτι συμβαίνει εδώ. Δεν είμαι όμως σίγουρος ότι καταλαβαίνουμε τι είναι ακόμα. Ξέρω ότι το Well και το Net είναι ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μου και ότι θα πρέπει να αποφασίσω για τον εαυτό μου αν αυτός είναι ένας νέος τρόπος για να δημιουργήσει κανείς αυθεντικές δεσμεύσεις απέναντι σε άλλα ανθρώπινα όντα, ή μία κοινότητα που οφείλει την ύπαρξή της στο πυρίτιο. Παρακινώ και τους άλλους να βοηθήσουν στην αναζήτηση της απάντησης με ποικίλους τρόπους, όσο ακόμα έχουμε το χρόνο. Οι πολιτικές διαστάσεις της επικοινωνίας μέσω υπολογιστή μπορεί να οδηγήσουν σε καταστάσεις οι οποίες θα θέσουν επιτακτικά ερωτήματα σχετιζόμενα με άλλες κοινωνικές συνέπειες. Οι απαντήσεις στην αναγκαιότητα της κατανόησης των σχέσεων δύναμης οι οποίες ενυπάρχουν στις μορφές επικοινωνίας μέσω υπολογιστή έχουν παρουσιασθεί πολύ καλά από το Electronic Frontier Foundation (Ίδρυμα Ηλεκτρονικών Συνόρων) και από άλλους. Χρειάζεται να μάθουμε πολύ περισσότερα, και πολύ σύντομα, σχετικά με τη φύση του χώρου στο οποίο τα μυαλά μας συχνάζουν.

Το μέλλον των τεχνητών κοινοτήτων είναι συνδεμένο με το μέλλον όλων των υπόλοιπων πραγμάτων ξεκινώντας από το πιο πολύτιμο πράγμα που έχουν οι άνθρωποι να χάσουν ή να κερδίσουν, την πολιτική ελευθερία. Ο ρόλος τον οποίο διαδραμάτισαν οι τεχνολογίες επικοινωνίας στη διάλυση του κομμουνισμού, ο τρόπος με τον οποίο η τηλεόραση προετοίμασε την Αμερικάνικη εκλογική διαδικασία, η δύναμη του fax και τα δίκτυα της επικοινωνίας μέσω υπολογιστή κατά τη διάρκεια πολιτικής καταστολής όπως στην πλατεία Tienanmen και στην απόπειρα του Σοβιετικού Πραξικοπήματος, η δύναμη της ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας που απευθύνεται στον πολίτη, η απόπειρα καθοδήγησης μέσω της επιβολής του νόμου και των υπηρεσιών πληροφοριών στο να περιορίσουν το δικαίωμα της πρόσβασης του πολίτη και της έκφρασής του στον κυβερνοχώρο, όλα δείχνουν ένα μέλλον της επικοινωνίας μέσω υπολογιστή ως ένα στενά συσχετιζόμενο αντίστοιχο των μελλοντικών πολιτικών σεναρίων. Ακόμα πιο σημαντικό από τον εκπολιτισμό του κυβερνοχώρου είναι το να διασφαλίσουμε την ελευθερία του ως μέσο επικοινωνίας του πολίτη με τον πολίτη και ως εκδοτικό μέσο. Νόμοι οι οποίοι καταπατούν το δικαίωμα της πρόσβασης και την ελευθερία της έκφρασης στον κυβερνοχώρο θα μπορούσαν να μετατρέψουν την σημερινή λαϊκή δυνατότητα σε ακόμα ένα εργαλείο ελέγχου και καθοδήγησης.

Ποιος ελέγχει τι είδους πληροφορίες μεταδίδονται στα διεθνή δίκτυα όπου ουσιαστικά ζουν οι κοινότητες; Ποιος λογοκρίνει και τι λογοκρίνεται; Ποιος προφυλάσσει το ιδιωτικό περιβάλλον του ατόμου ενώπιον της τεχνολογίας που κάνει δυνατή τη συγκέντρωση και προσκόμιση λεπτομερών προσωπικών πληροφοριών για κάθε μέλος ενός μεγάλου πληθυσμού; Οι απαντήσεις σε αυτές τις δημόσιες πολιτικές ερωτήσεις ίσως κάνουν αμφισβητούμενες οποιεσδήποτε άλλες θεωρητικές, αφηρημένες ερωτήσεις σχετικά με τις κουλτούρες στον κυβερνοχώρο. Η ίδια η δημοκρατία εξαρτάται από την σχετικά ελεύθερη ροή των επικοινωνιών. Τα ακόλουθα λόγια από τον James Madison είναι λαξευμένα σε μάρμαρο στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής: "Μια λαä κή κυβέρνηση χωρίς λαä κή πληροφόρηση, ή τα μέσα να την αποκτήσει, δεν είναι παρά το προοίμιο μιας φάρσας ή τραγωδίας, ή ίσως και των δύο. Η γνώση θα κυβερνά για πάντα την άγνοια και οι άνθρωποι που εννοούν να είναι οι ίδιοι κυβερνήτες του εαυτού τους πρέπει να οπλίσουν τον εαυτό τους με την δύναμη που δίνει η γνώση". Ήρθε ο καιρός να οπλίσουν οι άνθρωποι των εαυτό τους με την δύναμη για το μέλλον της τεχνολογίας της επικοινωνίας μέσω υπολογιστή.

Ποιος ελέγχει την αγορά όσον αφορά τις σχέσεις; Μπορεί η με αυξανόμενους ρυθμούς, με αυξανόμενη δύναμη, με μειούμενο κόστος τεχνολογική υποδομή να ελεγχθεί από ένα πολύ μικρό αριθμό πολύ μεγάλων εταιριών; Μπορεί να ιδιωτικοποιηθεί ο κυβερνοχώρος και να δωριθεί μόνο σε αυτούς που θα μπορούν να αγοράσουν σ’ αυτή τη δημοπρασία; Αν οι πολιτικές δυνάμεις δεν αντιληφθούν τα σπουδαία πλεονεκτήματα που υπάρχουν και τερματίσουν την σημερινή ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών υπάρχει ακόμα πιθανότητα για μια πιο καλοπροαίρετη μορφή οικονομικού ελέγχου η οποία θα ανακόψει την εξέλιξη των τεχνητών κοινοτήτων, αν ένας μικρός αριθμός εταιριών κερδίσει τη δύναμη να θέσει διόδια στα πληροφοριακά δίκτυα και οι μικρότερες εταιρίες δεν είναι σε θέση να τις ανταγωνιστούν.

Ή θα υπάρξει μια ανοιχτή αγορά στην οποία οι νεοεισερχόμενοι όπως η Apple και η Microsoft μπορούν να γίνουν οι πρωτοπόροι στη βιομηχανία; Το γήπεδο στη παγκόσμια βιομηχανία τηλεπικοινωνιών δεν θα είναι ποτέ επίπεδο, ωστόσο ο βαθμός της ατομικής ελευθερίας η οποία διατίθεται δια μέσου της τεχνολογίας των τηλεπικοινωνιών στο μέλλον ίσως εξαρτάται από το αν η αγορά των αγαθών και υπηρεσιών στον κυβερνοχώρο αφήνει χώρο για τη δημιουργία νέων εταιριών οι οποίες θα δημιουργήσουν νέες χρήσεις για την Επικοινωνία δια Μέσω του Υπολογιστή.

1. Kiesler, Sara. "The Hidden Messages in Computer Networks" Harvard Business Review, January-February 1986.
2. Licklider, J. C. R., Robert Taylor and E. Herbert. "The Computer as a Communication Device." International Science and Technology, April 1978.
3. Oldenburg, Ray. The Great Good Place: Cafes, Coffee Shops, Community Centers, Beauty Patrols, General Stores, Bars, Hangouts, and They Get You through the Day. New York: Paragon House, 1991.
4. Peck, M. Scott, M.D. The Different Drum: Community Making and Peace. New York: Touchstone, 1987.
5. Rheingold, Howard. Tools for Thought. Simon & Schuster, 1986.