Πολεοδόμος και αυθεντία στην ταχύτητα, ο Paul Virilio μας χαμογελά τόσο πλατιά όσο σημαντικά μας μιλά. Αρέσκεται να επαναλαμβάνει : “Όποιος αγαπάει πολύ, μπορεί και να παιδεύει πολύ”. “Όταν σου αρέσει κάτι ελπίζεις πως θα προχωρήσει, θα εξελιχθεί. Αυτοί που τους αρέσει η τεχνολογία μπορούν να αντισταθούν μόνο σε ότι είναι οπισθοδρομικό, εγωκεντρικό, ή ελλιπές. Τα όρια της τεχνολογίας πρέπει να εκτεθούν,” λεει κάπως ενοχλημένος από την περιβάλλουσα έξαψη όσον αφορά τις ολοένα αυξανόμενες λεωφόρους της πληροφορίας. Είναι ένας περιστασιακός χρήστης του Internet (“προτιμώ να κρατώ τις αποστάσεις μου και να συμμετέχω από το παρασκήνιο. Οι μετωπικές συγκρούσεις είναι συγκρούσεις όπου ποτέ δεν αποτυγχάνεις να την πάθεις”). Ο Paul Virilio έγινε γνωστός με τo Cybermonde, la Politique du Pire, ένα βιβλίο σε είδος συνέντευξης, με θέμα τους τρομακτικούς και βαθείς κινδύνους που εγκυμονούν οι νέες τεχνολογίες. Είναι τόσο σαφής όσο και ανήσυχος.

• Στo Cybermonde, la Politique du Pire μιλάτε για “προπαγάνδα” η οποία περιβάλλει το Internet και πάτε τόσο μακριά που χαρακτηρίζετε τα μέσα “υπό κατάληψη” και τη δουλειά σας με αυτή ενός “Μαχητή της Αντίστασης”. Αυτό δεν είναι υπερβολικό;

Όταν η επιστήμη των υπολογιστών έκανε την εμφάνισή της το 1947-1948, οι επιστήμονες των υπολογιστών είπαν πως ήταν ίσως το πιο σπουδαίο πράγμα, αλλά θα μπορούσε να εξελιχθεί στο χειρότερο. Μόλις εξερχόμασταν από μια ολοκληρωτική περίοδο και η ίδια η επιστήμη των υπολογιστών, μέσω της γέννησης του υπολογιστή, συνέβαλε στον αγώνα κατά του ολοκληρωτισμού. Αλλά οι επιστήμονες της πληροφορικής, εκείνης της εποχής, μας προειδοποίησαν πως η νέα αυτή δύναμη δεν θα έπρεπε να γίνει μια “κυβερνητική” δύναμη, να εξελιχθεί δηλαδή σε ένα νέο, χειρότερο ολοκληρωτισμό. Απλώς προσπαθώ να αποκαταστήσω ένα σύνδεσμο με αυτή την παράδοση.

Εάν έχω γίνει Κασσάνδρα, είναι επειδή η δημοσιότητα έγινε τόσο μεγάλη το Σεπτέμβριο, του περασμένου χρόνου, με την παρουσίαση των Windows 95, που το μόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να αντισταθώ σε αυτό το ντελίριο δημοσιότητας. Ο Serge Daney συνήθιζε να λεει, “Κατά τη διάρκεια της κατοχής δεν μπορούσες να μιλήσεις για την αντίσταση. Τα μέσα σήμερα είναι η κατοχή”. Αν τα μέσα είναι η κατοχή τότε τα πολυμέσα είναι πιθανό να είναι χειρότερα. Ακριβώς όπως όταν υπόσχονται ότι ο παγκόσμιος πολίτης θα διαμορφωθεί από την παγκόσμια πληροφόρηση. Αυτό είναι φανερό. Αλλά δεν έχουμε φτάσει ακόμη εκεί. Πρώτα πρέπει να πολεμήσουμε ενάντια στην αρνητικότητα των νέων τεχνολογιών.

• Διότι για εσάς, δεν υπάρχει κέρδος χωρίς απώλεια, ανακάλυψη χωρίς ατύχημα…

Το να εφεύρεις κάτι είναι σαν να εφεύρεις ένα ατύχημα. Η εφεύρεση του πλοίου είναι αυτόματα και η εφεύρεση του ναυαγίου – του διαστημοπλοίου, της έκρηξης. Και η εφεύρεση των ηλεκτρονικών λεωφόρων της πληροφορίας ή του Internet είναι η εφεύρεση ενός μεγάλου κινδύνου που είναι δύσκολο να εξηγηθεί, να αναλυθεί καθώς δεν δημιουργεί ανθρωποθυσίες όπως ένα ναυάγιο ή μια έκρηξη σε ένα αεροπλάνο. Το ατύχημα που μπορεί να προκαλέσει η πληροφορία δεν είναι, δυστυχώς ιδιαίτερα ορατό. Είναι άυλο όπως τα κύματα που ταξιδεύουν την πληροφορία.

• Παρ’ όλ’ αυτά αποκαλείτε τον εαυτό σας “γνώστη της τεχνολογίας”.

• Οφείλεται η “προπαγανδιστική φύση” των νέων τεχνολογιών, κατ’ εσάς, αποκλειστικά στις οικονομικές δυνάμεις;

Αν μεγάλες επιχειρήσεις όπως η Time Warner, Microsoft, Disney, κτλ., προσπαθούν να γίνουν γίγαντες, είναι γιατί πρέπει να είναι ανταγωνιστικοί σε παγκόσμια κλίμακα. Δεν φιλοδοξούν όλες οι πολυεθνικές την παγκόσμια κυριαρχία. Αλλά σήμερα μια πολυεθνική επιχείρηση είναι απαραίτητο να γίνει παγκόσμια. Έτσι, προκαλείται μια σημαντική αύξηση σε επενδύσεις στη διαφήμιση και αναπόφευκτα σε προπαγανδιστικά αποτελέσματα. Η δεύτερη πτυχή αυτής της προπαγάνδας είναι η προέλευση των τεχνολογιών όπως το Internet. Προέρχονται από την ψυχροπολεμική πολιτική της αποτροπής. Ειδικότερα, από το Πεντάγωνο και το Arpanet, αυτό το δίκτυο προοριζόταν να αντισταθεί στα ηλεκτρομαγνητικά αποτελέσματα ενός πυρηνικού πολέμου. Κανείς δεν μπορεί να κατανοήσει την εξέλιξη της τεχνολογίας της πληροφορίας χωρίς να ξέρει την εξέλιξη της στρατιωτικής στρατηγικής. Αφότου η ατομική βόμβα δεν αποτελεί πια μια πραγματική αποτροπή, έξω από την πολιτική των υπερδυνάμεων, ένας πόλεμος της πληροφορίας έχει γίνει με μια απόλυτο δύναμη. Αυτός ο συνδυασμός δεν μπορεί να γίνει ποτέ αντικείμενο εμπιστοσύνης: από τη μία μεριά η επένδυση στη διαφήμιση και από την άλλη μια σιωπή που αφορά τον έλεγχο της πληροφορίας από τις στρατιωτικές δυνάμεις.

• Παρ’ όλ’ αυτά, δίνοντας τη δυνατότητα στο χρήστη του Internet να είναι αποδέκτης καθώς και πιθανός πομπός, είναι δύσκολο να κατανοήσω πώς η πληροφορία μπορεί να ελεγχθεί.

Αυτό είναι αλήθεια. Αλλά δεν μπορείς να επικεντρωθείς στο Internet και να ξεχάσεις το υπόλοιπο κομμάτι των λεωφόρων της πληροφορίας, καθώς και το συνολικό σύστημα. Ο όρος “συνδεδεμένος” ισχύει για ένα σύστημα του οποίου το Internet είναι μόνο ένα κομμάτι. Η συζήτηση για της Κόσμιας Δράσης (Decency Act) συνδέεται με ένα μελλοντικό έλεγχο των μέσων. Υπάρχει ένα de facto Τμήμα της Παγκόσμιας Πληροφορίας: είναι η Εθνική Υπηρεσία Ασφάλειας (National Security Agency, η NSA η αμερικάνικη μυστική υπηρεσία η οποία μπορεί να ελέγχει σχεδόν όλα τα ραδιοκύματα στον κόσμο). Το Internet και η NSA είναι συνδεδεμένα έτσι κι αλλιώς. Ως πού μπορεί να φτάσει αυτή η συνεργία; Είναι το Internet ο μαχητής της αντίστασης απέναντι στην κατοχή της NSA; Δεν μπορείς να επικεντρωθείς στο Internet και να ξεχάσεις τι το περιβάλλει. Αυτό που χαρακτηρίζει την κυβερνητική είναι ότι είναι συστηματική. Τα πάντα συνδέονται, σε ένα σύστημα παγκόσμιας δύναμης, στα χέρια του Πενταγώνου και ίσως αύριο, των Ευρωπαίων…

• Μήπως αυτό σημαίνει ότι τα κανάλια διάχυσης που έχουν ανοιχθεί, θα ελέγχονται καλύτερα αργότερα;

Το Internet είναι ένα κατόρθωμα το οποίο νομιμοποιεί τις μελλοντικές λεωφόρους της πληροφορίας. Είναι ένα είδος δημοσιότητας, ένας χαμένος ηγέτης, πολύ ελκυστικός επίσης, ο οποίος επομένως παγιδεύει αυτούς που μπορεί να έχουν μερικές επιφυλάξεις που αφορούν τις πληροφορίες που γίνονται σε όλο τον κόσμο. Ο στόχος τόσο του spiderweb όσο και του web είναι να παίρνουν τα πάντα.

• Στο βιβλίο σας υποστηρίζετε ότι ο κυβερνοχώρος δεν έχει τίποτα να κάνει με τη δημοκρατία και ότι “το σημείο της απόλυτης ταχύτητας είναι επίσης το σημείο της απόλυτης δύναμης”.

Δεν πιστεύω καθόλου σε αυτό που ονομάζω αυτόματη δημοκρατία. Πιστεύω στον αναστοχασμό όχι στο αντανακλαστικό. Οι καινούργιες τεχνολογίες είναι τεχνολογίες διαμόρφωσης και είναι τρομακτικές όταν συσχετίζονται με την Audimat (τη γαλλική βαθμολογία) και τις δημοσκοπήσεις. Η αποκαλούμενη δημοκρατία θα είναι το τέλος της συμμετοχικής δημοκρατίας ενώ η άμεση δημοκρατία ίσως να είναι βιώσιμη για μικροσκοπικές κοινωνίες όπως τα ελβετικά καντόνια ή τα πανεπιστήμια Α.Ε., αλλά δεν μπορεί να είναι εφαρμόσιμη σε παγκόσμια κλίμακα.

• Ακόμη ομιλείτε για μια εγγυημένη “οπισθοδρόμηση”, τώρα που ο άνθρωπος έχει φτάσει στο όριο της ταχύτητας, το πραγματικού χρόνου…

Κάθε φορά που κάποιο εμπόδιο υπερνικάται, υπάρχει μια υποχώρηση. Η ιστορία μόλις έχει υπερνικήσει το εμπόδιο του παγκόσμιου χρόνου. Με τη ζωντανή μετάδοση, ο τοπικός χρόνος πλέον δεν δημιουργεί ιστορία, ενώ ο παγκόσμιος χρόνος δημιουργεί. Με άλλα λόγια, ο πραγματικός χρόνος κατακτά τον πραγματικό χώρο και έχουμε το χωροχρόνο. Πρέπει να αντιδράσουμε σε αυτή την παράδοξη κατάσταση που μας έχει τοποθετήσει σε κάποιο είδος εξωτερικού χρόνου. Το ότι είμαστε αντιμέτωποι με αυτό το ατύχημα του χρόνου είναι ένα ατύχημα χωρίς προηγούμενο.

• Πώς μπορεί να μοιάζει αυτή η “οπισθοδρόμηση”;

Οι παγκόσμιες εφαρμογές επιδρούν στην αυτονόμηση περιορισμένων ομάδων. Με άλλα λόγια, ομάδες οι οποίες μοιράζονται δύναμη. Υπάρχει ένας διαμερισμός και σεκταρισμός στο Internet σαν αναπόσπαστο τμήμα του παγκόσμιου γίγνεσθαι. Το έθνος-κράτος εκτοπίζεται από μικρότερες ομάδες. Υπάρχει μια αποδόμηση του έθνους-κράτους που αυτό δεν σημαίνει ότι είναι πρόοδος αλλά μια οπισθοδρόμηση στις φυλές, στις ομάδες ειδικού ενδιαφέροντος που προηγήθηκαν του έθνους κράτους… και θα είναι μόνο με την πάλη εναντίον στις αρνητικές συνέπειες τις προόδου, που θα ανακαλυφθεί το πώς θα προχωρήσουμε μπροστά, όπως οι μηχανικοί των σιδηροδρόμων το 1880 όταν εμπόδιζαν τους εκτροχιασμούς των τρενων ανακαλύπτοντας το σύστημα διακοπτών για να συντονίζουν την κυκλοφορία. Είναι η σειρά μας να ανακαλύψουμε τα συστήματα διακοπτών της παγκόσμιας πληροφορίας προτού συμβούν ατυχήματα.

• Επομένως, έπεται η ιδέα σας της “υπέρ-πόλης”, μιας παγκόσμιας πόλης, πραγματικού χρόνου που αστικοποιείται μόλις ο πραγματικός χώρος από-αστικοποιείται.

Η virtual πόλη θα είναι η πόλη όλων των πόλεων. Είναι κάθε σημαντική πόλη (Σιγκαπούρη, Ρότερντάμ, Παρίσι, Μιλάνο, κ.ο.κ.) που γίνεται η περιοχή μιας υπέρ-πόλης, ενώ οι συνηθισμένες πόλεις γίνονται κατά κάποιο τρόπο προάστια. Αυτός ο μητροπολιτισμός των πόλεων μας οδηγεί να φανταστούμε ένα υπέρ-κέντρο, μια πραγματικού χρόνου πόλη και χιλιάδες άλλες πόλεις να αφήνονται στη μοίρα τους. Αν έχω δίκιο, αυτό θα οδηγήσει σε εξαθλίωση, όχι των ηπείρων αλλά των πόλεων, σε όλες τις περιοχές του κόσμου.

• Παρά τις σκληρές παρατηρήσεις, βρίσκετε να μπορεί υπάρξει κάποια αξία στην κοινωνία της πληροφορίας;